Қазақстанда бизнеске арналған лизинг: қалай жұмыс істейді және қашан несиеден тиімді
Лизинг — лизинг компаниясы сізге жабдықты, техниканы немесе көлікті сатып алып, тұрақты төлемдерге пайдалануға беретін, ал соңында сіз әдетте затты сатып алатын мәміле. Бизнес үшін лизинг көбіне несиеден оңай: кепіл ретінде лизинг нысанасының өзі жүреді, мемлекеттік бағдарламаларда аванс 10 %-дан басталады, ал салық бойынша мүлікті өзіңіздікі ретінде есепке аласыз. Қаржы лизингі заң бойынша қалай құрылғанын, оның несиеден айырмасын және 12,6 %-бен мемлекеттік лизингті қайдан алуға болатынын талдаймыз.
Қаржы лизингі дегеніміз не?
Қаржы лизингі — лизинг беруші сіз таңдаған мүлікті сатушыдан сатып алып, оны сізге 1 жылдан асатын мерзімге ақыға уақытша иеленуге және пайдалануға беретін, әдетте соңында сатып алу құқығы немесе міндеті бар мәміле.
Лизинг нысанасы ғимараттар, машиналар, жабдық, көлік, жер және пайдаланған кезде жұмсалып кетпейтін басқа да заттар бола алады. Бағалы қағаздар мен табиғи ресурстарды лизингке бермейді.
Лизинг төлемі екі бөліктен тұрады: лизинг компаниясының нысанаға төлегенін өтеу және лизинг бойынша сыйақы, яғни оның табысы. Егер лизинг компаниясы банк болмаса, оған лицензия керек емес: Қаржылық мониторинг агенттігін хабардар ету жеткілікті.
…лизинг беруші сатушыдан өз меншiгіне сатып алған және лизинг шартымен келiсiлген лизинг нысанасын лизинг алушыға белгiлi бiр төлемақысына және белгiлi бiр талаптармен уақытша иеленуге және бір жылдан асатын мерзімге пайдалануға беруге мiндеттенетiн инвестициялық қызметтiң түрi.Дереккөз: ҚР «Қаржы лизингі туралы» 05.07.2000 № 78-II Заңы, 2, 4, 5, 8, 10, 21-баптар; ҚР Азаматтық кодексі, 565–572-баптар, adilet.zan.kz; 29.09.2026 салыстырылды
Лизингтің несиеден айырмасы неде?
Несиеде банк ақша береді, зат бірден сіздікі болады, бірақ банк кепіл сұрайды. Лизингте зат толық есеп айырысқанға дейін лизинг компаниясына тиесілі және өзі қамтамасыз ету болады, сондықтан әдетте кепіл керек емес.
| Лизинг | Несие | |
|---|---|---|
| Есеп айырысқанға дейін мүлік кімдікі | Лизинг компаниясының | Сіздікі, бірақ банкте кепілде |
| Қамтамасыз ету | Лизинг нысанасының өзі | Әдетте бөлек кепіл |
| Салықтық есепке алу | Сіз мүлікті сатып алушы ретінде есепке аласыз және амортизациялайсыз | Сіз меншік иесісіз және амортизациялайсыз |
| Сыйақы КТС бойынша шегерімдерде | Иә | Иә |
| Бір нәрсе дұрыс болмаса | Банкрот болғанда төленбеген нысана лизинг берушіге қайтарылады, оған тыйым салуға болмайды | Банк кепілдегі мүлікті өндіріп алады |
Егер шартта басқаша көрсетілмесе, зат сізге берілген сәтте оның кездейсоқ жойылу немесе бүліну тәуекелі де сізге ауысады, сондықтан лизинг нысанасын сақтандырған жөн. Сапа мен жеткізу мерзімі бойынша талаптарды лизинг компаниясына емес, тікелей сатушыға қоясыз.
Лизинг қашан ыңғайлы: сіз нақты техника немесе жабдық сатып аласыз, кепіл жоқ, ал өз ақшаңыз тек авансқа жетеді. Несие қашан ыңғайлы: ақша айналымға, жөндеуге немесе тауар сатып алуға, яғни лизингке беруге болмайтын нәрсеге керек.
Лизинг алушыға уақытша иеленуге және пайдалануға берiлген лизинг нысанасына меншiк құқығы, лизинг алушы лизинг шарты бойынша өзiнiң барлық ақшалай мiндеттемелерiн орындаған жағдайда жүзеге асыратын, лизинг шартының қолданылу мерзiмi өткенге дейiн (егер лизинг шартында мұндай өту көзделген болса) лизинг алушының меншiгiне лизинг нысанасы ауысқан жағдайларды қоспағанда, лизинг шарты қолданылатын бүкiл мерзiм iшiнде лизинг берушiде сақталады.Дереккөз: ҚР «Қаржы лизингі туралы» 05.07.2000 № 78-II Заңы, 2, 4, 5, 8, 10, 21-баптар; ҚР Азаматтық кодексі, 565–572-баптар, adilet.zan.kz; 29.09.2026 салыстырылды
2026 жылы лизингті салықта қалай есепке алу керек?
2026 жылғы Салық кодексі бойынша лизинг алушы салық үшін лизинг нысанасын сатып алушы болып саналады: сіз оны негізгі құрал ретінде есепке қойып, амортизациялайсыз, лизинг бойынша сыйақыны шегерімге жатқызасыз, ал шарт 3 жыл және одан көп мерзімге жасалып, қаржы лизингінің шарттарына сай болса, сыйақыға ҚҚС есептелмейді.
213-бап бойынша жеңілдіктер шарттары: шарт мерзімі кемінде 3 жыл және мына үшеуінің бірі орындалуы керек: белгіленген баға бойынша сатып алу құқығы немесе міндеті, мерзім пайдалы қызмет мерзімінің 75 %-ынан көп, не төлемдер заттың құнының 90 %-ынан көп. Егер бірінші жылы сыйақыны есептемегенде құнның 50 %-ынан көбін төлесеңіз немесе шарт 3 жылдан ерте бұзылса, жеңілдіктер жоғалады.
Лизинг шарттарына сай келмейтін кәдімгі жалдау салық үшін қызмет болып саналады: жалға алушы мүлікті амортизацияламайды, ал жалдау ақысын шығысқа жатқызады. Өз мәмілеңіздің нақты есебін бухгалтермен салыстырыңыз.
Салықтық есепке алу мақсаттары үшін лизинг алушы лизинг нысанасын сатып алушы ретінде қаралады.Дереккөз: ҚР 18.07.2025 № 214-VIII Салық кодексі, 12, 212, 213, 263, 275, 277, 478-баптар, adilet.zan.kz; 29.09.2026 салыстырылды
Мемлекеттік лизинг: 2026 жылғы шарттар
Нарықтан арзан лизингті мемлекеттік бағдарламалар береді: «Даму» қорының қазақстандық жабдыққа 12,6 %-бен «Өрлеу-Лизингі», машина жасау мен ірі жобаларға Өнеркәсіпті дамыту қоры, ауыл шаруашылығы техникасына ҚазАгроҚаржы.
| Бағдарлама | Мөлшерлеме | Аванс | Мерзім | Кімге |
|---|---|---|---|---|
| Даму «Өрлеу-Лизинг» | 12,6 % | 15 %-дан | 84 айға дейін | Микро, шағын және орта бизнес, 1 млрд ₸-ге дейін, қазақстандық өндірістің нысанасы |
| Даму «Өрлеу-Лизинг — жаңғырту» | 12,6 % | 10 %-дан | 36–60 ай | Өңдеу өнеркәсібі, 500 млн ₸-ге дейін |
| ӨДҚ, отандық өндірістің арнайы техникасы мен автокөлігі | 3 % | 30 % | 3–5 жыл | Заңды тұлғалар мен ЖК, ауыл шаруашылығы техникасы мен жеңіл көліктен басқа |
| ӨДҚ, өңдеу өнеркәсібі | 12,6 % | 20 %-дан | 3–15 жыл | Жоба 15 млрд ₸-ден, машина жасау 1 млрд ₸-ден |
| ҚазАгроҚаржы, жеңілдікті лизинг | 5 % | — | — | Ауыл шаруашылығы техникасы |
«Өрлеу-Лизинг» бойынша 3 500 АЕК-тен қымбат жеңіл автокөлікті және сублизингті алуға болмайды. «Жаңғыртуда» бас тарту себептері тура жазылған: компания бір жылдан аз жұмыс істеген, өткен жылғы айналым жабдық құнының 1,5 есесінен аз, мерзімі өткен салық берешегі, санкциялық тізімдер. Даму лизингін қордың серіктестері — лизинг компаниялары және лизингпен айналысатын микроқаржы ұйымдары береді.
ҚазАгроҚаржының 2026 жылғы шарттарын компания сайтынан салыстыра алмадық: ол ашылмады. ӨДҚ-ның «Өңдеу өнеркәсібі» бетіндегі шарттар мен өнім беттеріндегі шарттар әртүрлі, біз өнім беттерін алдық.
Бір ШОКС-қа лимит сомасы 1 млрд теңгеге дейін. Аванстық төлем мөлшері лизинг нысанасы құнының кемінде 15%-ы. Сыйақы мөлшерлемесі 12,6%. Лизингтік мәміленің қолданылу мерзімі 84 айға дейін.Дереккөз: damu.kz, «Өрлеу-Лизинг» және «Өрлеу-Лизинг — жаңғырту»; idfrk.kz, өнім беттері; baiterek.gov.kz, 08.06.2026; 29.09.2026 салыстырылды
Лизингке Даму субсидиясы
Иә: егер лизинг компаниясы кемінде бір жыл жұмыс істесе және капиталы 1 млрд ₸-ден болса, «Іскер аймақ» бағдарламасы бойынша «Даму» қоры лизингтік мәмілелер бойынша да мөлшерлеменің бір бөлігін төлейді. Қайтарымды және қайталама лизинг, сублизинг және мемлекеттік институттардың лизингі субсидияланбайды.
Тәртібі несиедегідей: сіз лизинг компаниясына барасыз, ол мақұлдағаннан кейін пакетті «Даму» филиалына жібереді, қор жобаны 5 жұмыс күнінде қарайды. Субсидия — номиналды мөлшерлеменің 40 %-ы, сіздің мөлшерлемеңіз 12,6 %-дан төмен емес, лимит 200 млн ₸, микро және шағын бизнеске арналған. Лизинг төлемін қатарынан 2 рет төлемесеңіз, берешек өтелгенше қор өз бөлігін төлеуді тоқтатады.
Осы Қағидалар шеңберінде кредиттер/лизингтік мәмілелер бойынша сыйақы мөлшерлемесінің/тауарларға үстемеақының және жалдау төлемінің бір бөлігін субсидиялау түрінде қолдау көрсетіледі.Дереккөз: ҚР Үкіметінің 30.12.2025 № 1176 қаулысы, 1-қосымша, 2, 3, 11, 12, 22, 27, 38, 55-1, 56-тармақтар, adilet.zan.kz; damu.kz, «Іскер аймақ»; 29.09.2026 салыстырылды
Жиі қойылатын сұрақтар
Бизнеске автомобильді лизингке алуға бола ма?
Иә, көлік лизинг нысанасы бола алады. Бірақ Даму «Өрлеу-Лизингі» бойынша 3 500 АЕК-тен қымбат жеңіл көлік алуға болмайды.
Қайтарымды лизинг дегеніміз не?
Сіз өз мүлкіңізді лизинг компаниясына сатып, оны бірден лизингке қайта аласыз: осылай компания айналымға ақша босатады. Мұндай лизингке Даму субсидиясын бермейді.
Лизингтегі зат кімге тиесілі?
Шарт бойынша бәрін төлегенше — лизинг компаниясына; кейін, егер шартта көзделсе, ол сізге өтеді.
Лизинг компаниясына лицензия керек пе?
Лицензияны тек банктер алады. Қалғандары Қаржылық мониторинг агенттігін хабардар еткеннен кейін жұмыс істейді.
Әрі қарай
Банк несие бермеді ме? Енді қайда бару керек екенін айтамыз
Компанияңызды қарап, мүмкіндігіңіз қай жерде көбірек екенін көрсетеміз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.