ҚР Ұлттық Банкінің базалық мөлшерлемесі: қазір 16,25 %, шешімдер тарихы және бизнеске әсері
Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі қазір жылдық 16,25 %. Шешім 2026 жылғы 4 қыркүйекте жарияланды, келесі шешім 23 қазанда болады. Базалық мөлшерлемеге банктердің несие мөлшерлемелері, Даму қорының «Іскер аймақ» бағдарламасы бойынша жеңілдетілген мөлшерлеме, салық бойынша өсімпұл және шарт бойынша төлемді кешіктіргені үшін тұрақсыздық айыбы байланысты. Төменде — 2024–2026 жылдардағы шешімдер тарихы және мысалдармен есептер.
Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі қазір қандай?
Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі — жылдық 16,25 %, дәлізі ±1 пайыздық тармақ, яғни 15,25 %-дан 17,25 %-ға дейін. Шешім 2026 жылғы 4 қыркүйекте жарияланды және 7 қыркүйектен бастап қолданылады.
Ұлттық Банк мөлшерлемені қатарынан үшінші рет төмендетті: тамызда инфляция 9,8 %-ға дейін баяулады және 11 ай бойы үздіксіз төмендеп келеді. 2026 жылға инфляция болжамы — 9–11 %, мақсат — 2028 жылы 5 %. Сонымен бірге Ұлттық Банк мөлшерлемені одан әрі төмендетуге мүмкіндік аз екенін ескертті.
Келесі шешімді Ұлттық Банк 2026 жылғы 23 қазанда Астана уақытымен 12:00-де жариялайды, биылғы соңғы шешім — 4 желтоқсанда. Жұма күні жарияланған 4 қыркүйектегі шешім бойынша мөлшерлеме дүйсенбіден, 7 қыркүйектен бастап қолданылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Ақша-кредит саясаты комитеті базалық мөлшерлемені +/- 1 п.т. дәлізімен жылдық 16,25% деңгейінде белгілеу туралы шешім қабылдады.Дереккөз: ҚР Ұлттық Банкі, «Болжам раунды қорытындысы бойынша базалық мөлшерлемені 16,25%-ға дейін төмендету туралы» баспасөз релизі, 04.09.2026, nationalbank.kz; 30.09.2026 салыстырылды
Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесінің тарихы: 2024–2026
Ұлттық Банк 18 %-дық ең жоғары мөлшерлемені 2025 жылғы 13 қазаннан 2026 жылғы 7 маусымға дейін ұстап тұрды. 2026 жылғы маусымнан бастап мөлшерлеме үш рет төмендетілді: 17 %-ға, 16,75 %-ға және 16,25 %-ға дейін.
| Қай күннен бастап | Базалық мөлшерлеме | Дәліз |
|---|---|---|
| 07.09.2026 | 16,25 % | 15,25–17,25 % |
| 27.07.2026 | 16,75 % | 15,75–17,75 % |
| 08.06.2026 | 17,00 % | 16,00–18,00 % |
| 13.10.2025 — 27.04.2026, қатарынан бес шешім | 18,00 % | 17,00–19,00 % |
| 11.03.2025 — 02.09.2025, қатарынан бес шешім | 16,50 % | 15,50–17,50 % |
| 02.12.2024 және 20.01.2025 | 15,25 % | 14,25–16,25 % |
| 15.07.2024 — 14.10.2024 | 14,25 % | 13,25–15,25 % |
| 03.06.2024 | 14,50 % | 13,50–15,50 % |
| 26.02.2024 және 15.04.2024 | 14,75 % | 13,75–15,75 % |
| 22.01.2024 | 15,25 % | 14,25–16,25 % |
Кестедегі күн — мөлшерлеме қолданыла бастайтын күн. Шешім одан ертерек жарияланады: 7 қыркүйектен бастап қолданылатын мөлшерлеме 4 қыркүйекте жарияланды.
07.09.2026 16,25 15,25 - 17,25 Базалық мөлшерлемені 16,25%-ға дейін төмендету туралы Баспасөз релизі Төраға мәлімдемесі Талқылау қорытындысыДереккөз: ҚР Ұлттық Банкі, «Базалық мөлшерлеме бойынша шешім қабылдау кестесі (2015–2026)», 2024, 2025 және 2026 жылдардың кестелері, nationalbank.kz; 30.09.2026 салыстырылды
Базалық мөлшерлеме деген не және ол не үшін керек?
Базалық мөлшерлеме — Ұлттық Банктің инфляцияға қарсы басты құралы. Ол арқылы Ұлттық Банк банктердің бір-бірінен қысқа мерзімге қандай пайызбен қарыз алатынын белгілейді, ал соның артынан депозиттер мен несиелер бойынша мөлшерлемелер өзгереді.
Мөлшерлеме көтерілгенде ақша қымбаттайды: несиелер қымбаттайды, депозиттер тиімдірек болады. Адамдар мен компаниялар азырақ жұмсап, көбірек жинайды, бағалар баяу өседі. Мөлшерлеме төмендегенде керісінше болады. Ұлттық Банктің бағалауынша, шешім инфляцияға 12–18 айда әсер етеді.
Шешімдерді Ақша-кредит саясаты комитеті кесте бойынша жылына 8 рет қабылдайды. Бұрын осыған ұқсас мөлшерлеме «қайта қаржыландыру мөлшерлемесі» деп аталды: 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап заңдарда оның орнына «базалық мөлшерлеме» ұғымы қолданылады.
Базалық мөлшерлеменің өзгеруі ортамерзімді кезеңдегі инфляцияға, Ұлттық Банктің бағалауы бойынша, 12–18 ай ішінде әсер етеді, ал қысқамерзімді кезеңде оның әсері шектеулі болады.Дереккөз: ҚР Ұлттық Банкі, «Базалық мөлшерлеме» беті және шешімдер кестесіне ескертпе, nationalbank.kz; 30.09.2026 салыстырылды
Базалық мөлшерлеме бизнеске берілетін несиеге қалай әсер етеді?
Тікелей әсер етеді — жеңілдетілген бағдарламаларда. «Іскер аймақ» бойынша банк мөлшерлемесі базалық мөлшерлемеге 4 тармақ қосқаннан аспайды, яғни қазір 20,25 %-ға дейін. Бірақ кәсіпкер 12,6 % төлейді, ал айырмасын Даму төлейді.
«Іскер аймақ» қағидалары бойынша Даму банк мөлшерлемесінің 40 %-ын субсидиялайды, бірақ қарыз алушы кемінде 12,6 % төлейді. Базалық мөлшерлеме 17 %-дан төмен болса, кәсіпкер дәл 12,6 % төлейді. Қазір дәл солай. 20,25 %-дың 40 %-ы — 8,1 тармақ, қарыз алушыға 12,15 % қалар еді. Бірақ мөлшерлеме 12,6 %-дан төмен түспейді, сондықтан Даму 7,65 тармақ төлейді. Бағдарлама микро және шағын бизнеске арналған, субсидия бір кәсіпкерге, оның үлестес компанияларын қоса есептегенде, 200 млн ₸-ге дейінгі несиелерге беріледі.
| Бағдарлама | Мөлшерлеме базалықпен қалай байланысты | Бизнес қанша төлейді |
|---|---|---|
| «Іскер аймақ», Даму | базалық + 4 тармақтан аспайды, субсидия 40 % | кемінде 12,6 %, базалық 17 %-дан төмен болса — дәл 12,6 % |
| ішкі саудаға арналған субсидия, Даму | базалық + 4 %, субсидия 40 % | дәл солай, кемінде 12,6 % |
| «Өрлеу», Даму | байланысты емес, мөлшерлеме тіркелген | 12,6 %-дан аспайды |
| Ауыл шаруашылығы министрлігінің аграрийлерге субсидиялары | шегі — базалық + 7,5 %, қазір 23,75 % | 6 %, басым тізбеге кірмейтін техника үшін — 15 % |
Кәдімгі несиелер базалық мөлшерлемеге формула арқылы емес, нарық арқылы байланысты. 2026 жылғы тамызда шағын бизнеске теңгемен берілген жаңа несиелер бойынша орташа мөлшерлеме 23,8 %, орта бизнеске — 19,0 % болды. Жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің (ЖТСМ) шегі базалық мөлшерлемеге байланбаған: кепілсіз қарыз үшін ол 46 %, кепілі бар қарыз үшін — 35 %.
ҚР ҰБ белгілеген базалық мөлшерлеме 17 %-дан төмендеген жағдайда кәсіпкер төлейтін мөлшерлеме 12,6 % деп белгіленеді, ал айырмасын қаржы агенттігі субсидиялайды.Дереккөз: ҚР Үкіметінің 30.12.2025 № 1176 қаулысы («Іскер аймақ»), adilet.zan.kz; damu.kz, «Іскер аймақ» және «Өрлеу» беттері; ҚР АШМ № 436 бұйрығы; nationalbank.kz, 2026 жылғы тамыздағы мөлшерлемелер статистикасы; 29–30.09.2026 салыстырылды
Базалық мөлшерлемеден есептелетін салық өсімпұлы және шарт бойынша тұрақсыздық айыбы
Салық бойынша өсімпұл — базалық мөлшерлеменің 1,25 еселенген мөлшері, қазір бұл жылдық 20,31 %. 1 000 000 ₸ салық берешегін 30 күн кешіктірсеңіз, шамамен 16 695 ₸ өсімпұл жиналады.
Өсімпұл кешіктірілген әр күні қолданыста болған базалық мөлшерлеме бойынша есептеледі. Салық органы жылдық мөлшерлемені 365 күнге бөледі: 1 000 000 × 16,25 % × 1,25 × 30 / 365. Деңгейлес мониторингке қатысушылар үшін еселік төменірек — 0,65.
Сатып алушы төлемді кешіктіріп, ал шартта тұрақсыздық айыбы жазылмаған жағдай да болады. Сонда Азаматтық кодекс бойынша ол біреудің ақшасын пайдаланғаны үшін төлеген күнгі базалық мөлшерлеме бойынша төлейді. 16,25 % мөлшерлемемен 1 000 000 ₸ үшін 30 күнге бұл шамамен 13 356 ₸. Кодексте 365 күнге бөлу туралы тікелей нұсқау жоқ, бұл біздің есебіміз. Сотта кредитор талап қойылған, шешім шығарылған немесе нақты төленген күнгі мөлшерлемені таңдай алады.
Айыпақының мөлшері ақша міндеттемесін немесе оның тиісті бөлігін орындаған күнгі Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі белгілеген базалық мөлшерлеме негізінде есептеледі.Дереккөз: ҚР Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім), 353-бап 1-тармақ, adilet.zan.kz, 30.09.2026; ҚР № 214-VIII Салық кодексі, 5-бап 2-тармақша, adilet.zan.kz, 29.09.2026; portal.kgd.gov.kz өсімпұл калькуляторы
Жеңілдетілген несиелер және салықтар
Қазір несие алсаңыз, нарықтық мөлшерлемені Даму бағдарламалары бойынша жеңілдетілген мөлшерлемемен салыстырыңыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Базалық мөлшерлеменің қайта қаржыландыру мөлшерлемесінен айырмасы неде?
2021 жылғы 1 қаңтардан бастап заңдарда «ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесі» ұғымы «базалық мөлшерлеме» ұғымымен ауыстырылды. Қазір Ұлттық Банк тек базалық мөлшерлемені белгілейді.
Ұлттық Банк базалық мөлшерлемені қаншалықты жиі өзгертеді?
Шешімдер алдын ала жарияланған кесте бойынша жылына 8 рет қабылданады. Әр отырыста мөлшерлеме көтерілуі, төмендеуі немесе өзгеріссіз қалуы мүмкін.
Ұлттық Банктің шешімінен кейін менің несием бойынша мөлшерлеме өзгере ме?
Тіркелген мөлшерлемесі бар несие бойынша — жоқ. «Іскер аймақ» бойынша банк мөлшерлемесі базалық мөлшерлемеге байланған, бірақ базалық мөлшерлеме 17 %-дан төмен тұрғанда кәсіпкер бәрібір 12,6 % төлейді.
Әрі қарай
Банк несие бермеді ме? Енді қайда бару керек екенін айтамыз
Компанияңызды қарап, мүмкіндігіңіз қай жерде көбірек екенін көрсетеміз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.