Салық берешегі: ЖСН мен БСН бойынша қалай тексеру, немен қауіпті және қалай өтеу
Салық берешегі — мерзімінде төленбеген салық пен оған есептелген өсімпұл және айыппұл. Қарызды ЖСН немесе БСН бойынша Мемлекеттік кірістер комитетінің порталында бір минутта тексеруге болады, ЭЦҚ керек емес. Берешекті бірден өтеуге асыққан жөн. Өсімпұл күн сайын жылдық 20,3 % мөлшерінде есептеледі, ал компанияның немесе ЖК-ның қарызы 86 500 ₸-ден асқанда салық органы шоттар бойынша шығыстарды бұғаттайды. Төменде өсімпұлды қалай есептеу керегі, 2026 жылы қандай шектер қолданылатыны және бұғатты қалай алуға болатыны жазылған.
Салық берешегі неден тұрады және өсімпұл қанша жиналады?
Салық берешегі — мерзімінде төленбеген салық, оған қоса өсімпұл мен айыппұл. Бизнес үшін өсімпұл Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесінің 1,25 еселенген мөлшеріне тең: мөлшерлеме 16,25 % болғанда бұл жылдық 20,3 %. 1 млн ₸ қарызға 30 күнде шамамен 16,7 мың ₸ өсімпұл жиналады.
Өсімпұл төлеу мерзімінен кейінгі күннен бастап төлеген күнді қоса алғанда есептеледі. Оны кешіктірілген әр күні қолданыста болған базалық мөлшерлеме бойынша есептейді: Ұлттық Банк мөлшерлемені өзгертсе, өсімпұл да өзгереді. МКК порталындағы өсімпұл калькуляторы былай есептейді: берешек сомасы × базалық мөлшерлеме × 1,25 × кешіктірілген күндер саны / 365.
| Берешек | 30 күндегі өсімпұл | 90 күндегі өсімпұл |
|---|---|---|
| 100 000 ₸ | шамамен 1 670 ₸ | шамамен 5 010 ₸ |
| 1 000 000 ₸ | шамамен 16 700 ₸ | шамамен 50 100 ₸ |
| 10 000 000 ₸ | шамамен 167 000 ₸ | шамамен 500 900 ₸ |
Есепті 16,25 % базалық мөлшерлеме бойынша өзіміз жасадық. Салық органы шотты бұғаттап немесе мүлікті шектеп қойса да, өсімпұл есептеле береді. Сондықтан қарыздың «өзінен-өзі есептен шығарылуын» күткеннен гөрі төлеп жіберген арзанға түседі.
Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесінің осы тармақшада көзделген еселенуі: деңгейлес мониторингке қатысушы үшін – 0,65; өзге салық төлеушілер (салық агенттері) үшін – 1,25 құрайды.Дереккөз: ҚР 2025 жылғы 18.07. № 214-VIII Салық кодексі, 5-бап 1)–3) тармақшалар, 85-бап 1-тармақ; portal.kgd.gov.kz сайтындағы өсімпұл калькуляторы; adilet.zan.kz, 29.09.2026 салыстырылды
Салық берешегін ЖСН немесе БСН бойынша қалай тексеруге болады?
Ең жылдам жолы — portal.kgd.gov.kz МКК порталындағы «Берешектің жоқ (бар) екендігі туралы мәліметтер» сервисі: ЖСН немесе БСН енгізіп, «Іздеу» батырмасын басасыз. Кіру де, ЭЦҚ да керек емес, өзіңізді де, серіктесіңізді де осылай тексере аласыз.
| Қайда тексеруге болады | Нәтижесі | Қажет нәрсе |
|---|---|---|
| МКК порталы, берешек туралы мәліметтер сервисі | салық төлеушінің қарызы бар-жоғы бірден экранда шығады | тек ЖСН немесе БСН |
| egov.kz, берешектің жоқ (бар) екендігі туралы мәліметтерді сұрату | мемлекеттік кірістер органының ЭЦҚ-мен куәландырылған, «иә» немесе «жоқ» деген жауабы бар ресми құжат, 1 жұмыс күнінен кешіктірілмейді | ЭЦҚ |
| Салық төлеушінің кабинеті | жеке шоттан үзінді көшірме: қандай салық, өсімпұл және айыппұл қай кезеңге есептелгені | ЭЦҚ |
Өзіңіз үшін жеке шоттан үзінді көшірме пайдалырақ: онда қарыз қай салық бойынша және қай күннен бастап жиналғаны көрінеді. egov құжаты серіктеске қарыздың жоқ екенін ресми түрде растау керек болғанда қажет болады. Берешек туралы мәліметтерге салық органы есепке алатын салықтар, әлеуметтік төлемдер, өсімпұл мен айыппұлдар кіреді.
Берешектің жоқ (бар) екендігі туралы мәліметтер осы Қағидаларға 17-қосымшаға сәйкес нысан бойынша берешектің жоқ (бар) екендігі туралы мәліметтерді алуға сұрау салу келіп түскен күннен бастап 1 (бір) жұмыс күнінен кешіктірілмей электрондық түрде беріледі.Дереккөз: Салық төлеушінің (салық агентінің) жеке шотын жүргізу қағидалары, ҚР Қаржы министрінің 2025 жылғы 28.10. № 637 бұйрығы, 187, 190, 192, 199-тармақтар; Салық кодексі, 21-бап 5) тармақша, 46-бап 2-тармақ 4) тармақша; adilet.zan.kz, portal.kgd.gov.kz, 29.09.2026 салыстырылды
2026 жылғы шектер: салық органы шот пен мүлікті қашан бұғаттайды
Компанияға немесе ЖК-ға қарсы шаралар қарыз белгілі бір шектен асқанда ғана қолданылады. 2026 жылы қарыз 86 500 ₸-ден (20 АЕК) асса, шоттар бойынша шығыстар бұғатталады, 194 625 ₸-ден (45 АЕК) асса, мүлікке билік ету шектеледі.
Алдымен салық органы берешекті өтеу туралы хабарлама жібереді — қарыз шектен асқаннан кейін 5 жұмыс күнінен кешіктірмей. Оны орындауға табыс етілген күннен бастап 10 жұмыс күні беріледі. Осы уақытта қарыз өтелмесе, кестедегі шаралар ретімен басталады.
| Қарыз мынадан асса | Салық органының әрекеті |
|---|---|
| 20 АЕК — 86 500 ₸ | барлық банк шоттары мен касса бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұрады, инкассолық өкімдер қойып, шоттардағы ақшаны есептен шығарады |
| 45 АЕК — 194 625 ₸ | мүлікке билік етуді шектейді, қарызды сіздің дебиторларыңыздың шоттарынан өндіріп алады, содан кейін шектелген мүлікті сатады |
| 27 000 АЕК — 116 775 000 ₸, қарыз үш айдан артық өтелмейді | 2026 жылғы 1 шілдеден бастап компания басшысының немесе ЖК-ның өзінің Қазақстаннан шығуына уақытша тыйым сала алады, тек соттың санкциясымен |
Бұғат салықтарды, әлеуметтік төлемдерді, өсімпұл мен айыппұлдарды төлеуге кедергі келтірмейді: бұл операцияларды банк жүргізеді. Қарыз 2 500 АЕК-тен (10 812 500 ₸) асып, екі ай өтелмесе, салық органы банктен шоттар мен ақша қозғалысы туралы мәліметтерді сұратуға құқылы. Азаматтан жеке салықтары бойынша, мысалы көлік немесе тұрғын үй салығы бойынша, қарыз 4 325 ₸-ден (1 АЕК) асса өндіріп алынады: алдымен салық органы хабарлама жібереді, содан кейін салық бұйрығын шығарады, оны орындауға 5 жұмыс күні беріледі, одан кейін іс сот орындаушыларына өтеді.
айлық есептік көрсеткіштің 20 еселенген мөлшерде: … салық төлеушінің (салық агентінің) банктік шоттары мен кассасы бойынша шығыс операцияларын тоқтату…Дереккөз: ҚР Қаржы министрінің 2025 жылғы 30.09. № 552 «Салықтық берешектің шекті мөлшерін айқындау туралы» бұйрығы, 1, 3-тармақтар; Салық кодексі, 55, 83, 86, 183–190-баптар; adilet.zan.kz, 29.09.2026 салыстырылды
Салық берешегін қалай өтеп, шоттағы бұғатты алуға болады?
Қарызды өсімпұлымен бірге банк арқылы немесе МКК порталындағы онлайн төлем сервисінде ЖСН немесе БСН бойынша төлеңіз. Салық банк төлемді қабылдаған күні төленді деп саналады, ал шоттағы бұғатты салық органы келесі жұмыс күнінен кешіктірмей алып тастайды.
Әр салықты бөлек төлеңіз: төлемде мемлекеттік кірістер органының коды мен салық түрі көрсетіледі. Төлегеннен кейін жеке шоттан үзінді көшірмені тексерген жөн: ақша басқа кодқа кетсе, қарыз сол күйі қалады, ал өсімпұл өсе береді.
- Сомамен келіспесеңіз, хабарлама мерзімі біткенше салық органымен салықтар бойынша есеп айырысуларды салыстырып алыңыз.
- Шотта ақша жоқ болса, хабарлама мерзімі ішінде салық органына дебиторлардың тізімін және олардың сізге қарыз сомаларын тапсырыңыз: салық органы қарызды солардан өндіріп ала алады.
- Қарыз өтелсе, бұғат туралы өкімнің күші бір жұмыс күнінен кешіктірілмей жойылады, шетелге шығуға тыйым да бір жұмыс күні ішінде алынады.
Шығыс операцияларын тоқтата тұру туралы өкімді шығарған салық органы шығыс операцияларын тоқтата тұру себептері жойылған күннен кейінгі бір жұмыс күнінен кешіктірмей оның күшін жояды.Дереккөз: ҚР № 214-VIII Салық кодексі, 62-бап 5-тармақ, 86-бап 7-тармақ, 183-бап 2–3-тармақтар, 189-бап 5-тармақ; portal.kgd.gov.kz; adilet.zan.kz, 29.09.2026 салыстырылды
Салық берешегі мемлекеттік сатып алуда, несиеде және Даму бағдарламаларында
Тіпті шағын салық берешегі де қаржы алуға жол бермейді. Мемлекеттік сатып алуда 25 950 ₸-ден (6 АЕК) аспайтын қарызға ғана рұқсат бар, ал «Өрлеу» бағдарламасы бойынша жеңілдікті несие өтініш берген күні кез келген салық берешегі болса берілмейді.
Мемлекеттік сатып алу порталы қарызды салық органының деректері бойынша өзі тексереді: ол 6 АЕК-тен асса, өтінім біліктілік іріктеуінен өтпейді. Ал қарыз 86 500 ₸-ден асып, шот бұғатталса, одан несие төлеуге де болмайды: бұғатқа салықтар мен тағы бірнеше төлемнен басқа барлық шығыс түседі. Тендерге, несиеге немесе мемлекеттік қолдауға өтінім берер алдында МКК порталында өзіңізді тексеріп, тіпті ұсақ қарызды да жауып қойыңыз.
…қаржылық тұрғыдан орнықты болуы және республикалық бюджет туралы заңда тиісті қаржы жылына белгіленген айлық есептік көрсеткіштің алты еселенген мөлшерінен асатын салық берешегінің болмауы.Дереккөз: ҚР 2024 жылғы 01.07. № 106-VIII «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңы, 11-бап 1-тармақ 2) тармақша; «Өрлеу» бағдарламасының шарттары, damu.kz; 29.09.2026 салыстырылды
Тендер мен несиеге дейін тағы нені тексеру керек
Салық берешегін мемлекеттік сатып алуда да, Даму бағдарламаларында да тексереді. Олармен қатар серіктесті тексеру, салық режимі және несие тарихы да маңызды.
Жиі қойылатын сұрақтар
50 000 ₸ қарыз үшін шотты бұғаттай ма?
Жоқ: 2026 жылы компанияның немесе ЖК-ның шоттары бойынша шығыстар қарыз 86 500 ₸-ден асқанда ғана бұғатталады. Бірақ 50 000 ₸-ге өсімпұл бәрібір күн сайын есептеледі, ал мемлекеттік сатып алу үшін бұл қарыз рұқсат етілген 25 950 ₸-ден асып кеткен.
Шот бұғатталып қойса да, өсімпұл есептеле ме?
Иә. Қарыз өтелгенше өсімпұл шоттың бұғатталуына, мүліктің шектелуіне және басқа шараларға қарамастан есептеле береді.
Салық органы борышкерлердің тізімін жариялай ма?
Иә. Салық органы борышкерлер туралы мәліметтерді өз сайтында орналастырады және тоқсанына бір рет қарызы шектен асқан компаниялар мен ЖК-ны БАҚ-та жариялайды.
Көлік немесе мүлік салығы бойынша қарызды қалай білуге болады?
МКК порталындағы сол сервис арқылы өз ЖСН-іңіз бойынша. Жеке тұлғаның қарызы 4 325 ₸-ден асып, хабарлама орындалмаса, салық органы салық бұйрығын шығарады, оны төлеуге 5 жұмыс күні қалады.
Әрі қарай
Бизнеске қаржы немесе субсидия алуға көмектесеміз
«Даму» несиесі, тендерге кепілдік, грант — қайсысы сізге лайық екенін айтамыз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.