Төлем бойынша банк кепілдігі: бұл не және ол кімге керек
Төлем кепілдігі — сатып алушы тауарды немесе жұмысты мерзімінде өзі төлемесе, сатып алушының банкі сатушыға төлейтіні туралы уәде. Оны сатушы тауарды төлемді кейінге қалдырып жөнелткенде сұрайды. Мемлекеттік сатып алуда ол болмайды: онда төлем мерзімін заңның өзі белгілейді. Ол қашан керек болатынын және басқа кепілдіктерден айырмасын талдаймыз.
Төлем кепілдігі дегеніміз не?
Төлем кепілдігі — банк кепілдігінің бір түрі: сатып алушы жеткізілім үшін мерзімінде, мысалы 60 күнге кейінге қалдырылған мерзім біткенде төлемесе, банк оның орнына сатушыға төлеуге міндеттенеді.
Қазақстан заңдарында «төлем кепілдігі» деген жеке ұғым жоқ: бұл іскерлік атау. Азаматтық кодекс бойынша бұл — кәдімгі кепілдік, тек онда қамтамасыз етілетін міндеттеме — төлеу міндеті. Кепілгер кредитор алдында борышкермен бірге толық немесе ішінара жауап береді.
Мысал. Дистрибьютор өндірушіден 30 млн ₸-лік партияға 60 күнге төлемді кейінге қалдыруды сұрайды. Дистрибьютордың банкі оған осы сомаға төлем кепілдігін берсе, өндіруші келіседі. Дистрибьютор төлемесе, ақшаны өндірушіге банк аударады, кейін оны дистрибьютордан өндіріп алады.
Міндеттеменің орындалуы тұрақсыздық айыбымен, кепілмен, борышкердің мүлкін ұстап қалумен, кепілгерлікпен, кепілдікпен… қамтамасыз етілуі мүмкін. Кепілдік күшіне орай кепілгер басқа адамның (борышкердің) кредиторы алдында сол адамның міндеттемені орындауы үшін борышкермен ынтымақтаса толық немесе ішінара жауап беруге міндеттенеді.Дереккөз: ҚР Азаматтық кодексі, 292-бап 1-тармақ, 329-бап 1-тармақ, 334-бап 1-тармақ; adilet.zan.kz, 29.09.2026 салыстырылды
Төлем кепілдігінің орындау кепілдігінен және авансты қайтару кепілдігінен айырмасы неде?
Төлем кепілдігі сатушыны төлемеуден қорғайды, ал орындау кепілдігі мен авансты қайтару кепілдігі сатып алушыны жосықсыз өнім берушіден қорғайды.
| Кепілдік | Банк кім үшін кепілгер болады | Кімді қорғайды | Неден |
|---|---|---|---|
| Төлем кепілдігі | Сатып алушы үшін | Сатушыны | Сатып алушы мерзімінде төлемеді |
| Шарттың орындалуына кепілдік | Өнім беруші үшін | Тапсырыс берушіні | Өнім беруші шартты орындамады |
| Авансты қайтару кепілдігі | Өнім беруші үшін | Тапсырыс берушіні | Өнім беруші шартты орындамады, ал аванс аударылып қойған |
«Аванстық төлемнің банк кепілдігі» деген сұраныс — төлем кепілдігі емес, авансты қайтару кепілдігі: оны авансты алатын өнім беруші береді.
Төлем бойынша банк кепілдігі қайда қолданылады
Төлем кепілдігі төлемі кейінге қалдырылатын коммерциялық шарттарда қолданылады: тауар жеткізу, жалға алу, сыртқы сауда келісімшарттары.
Сатушы тауарды бірден жөнелтеді, ал ақшаны кейін алады. Кепілдік төлемеу тәуекелін жояды, сондықтан сатушы кепілдік болмаса бермейтін кейінге қалдыруға келіседі.
Кепілдікпен болашақта туындайтын міндеттемені де, мысалы, негіздемелік шарт бойынша жеткізілімдерді төлеуді де қамтамасыз етуге болады. Кепілдіктің шарттарын, мерзімін және бағасын банк сатып алушыны тексергеннен кейін өзі белгілейді.
Кепілдік шарты болашақта туындайтын міндеттемені қамтамасыз ету үшін де жасалуы мүмкін.Дереккөз: ҚР Азаматтық кодексі, 329-бап 3-тармақ; adilet.zan.kz, 29.09.2026 салыстырылды
Мемлекеттік сатып алуда төлем кепілдігі бола ма?
Жоқ: Қазақстанның мемлекеттік сатып алуында қамтамасыз етудің төрт түрі бар — өтінімді, шарттың орындалуын, авансты қамтамасыз ету және демпингке қарсы сома, төртеуін де тапсырыс беруші емес, өнім беруші енгізеді.
Тапсырыс берушінің төлем кепілдігінің орнына заң төлем мерзімін белгілейді: шартта өнім беруші міндеттемелерін орындағаннан кейін 30 күнтізбелік күннен кешіктірмей толық төлеу көзделуі керек.
Сондықтан мемлекеттік сатып алудағы өнім берушіге төлем кепілдігі емес, оның тапсырыс беруші алдындағы өз міндеттемелерін қамтамасыз ететін кепілдіктер керек.
Шартта осы шарт бойынша міндеттемелер орындалған күннен бастап отыз күнтізбелік күннен аспайтын мерзімде толық төлеу туралы талаптар болуға тиіс.Дереккөз: «Мемлекеттік сатып алу туралы» ҚР № 106-VIII Заңы, 3-бап 34-тармақша, 10-бап 10-тармақ, 17-бап 6, 10-тармақтар; adilet.zan.kz, 29.09.2026 салыстырылды
Сатып алу бойынша өнім берушіге қандай кепілдік керек
Мемлекеттік сатып алу бойынша өнім берушіге шарттың орындалуына, авансты қайтаруға, өтінімді қамтамасыз етуге немесе демпингке қарсы сомаға кепілдік керек. Олардың бәрін банк бір кепілсіз желі бойынша шығарады.
Желі үш жылға бір рет ашылады, лимит бағдары — 200 млн ₸-ге дейін. Әр сатып алуға бөлек электрондық кепілдік шығарылады, ал шарт орындалғаннан кейін лимит қайтадан босайды.
200 млн ₸ бағдары — уәде емес: түпкілікті лимитті банк тексергеннен кейін айтады. Банк комиссиясы мен OBF қызметтері бөлек есептеледі: 100 000 ₸ ретейнер және желінің нақты ашылған лимитінің 3 %-ы.
Жиі қойылатын сұрақтар
Төлем кепілдігін кім рәсімдейді — сатушы ма, сатып алушы ма?
Сатып алушы: банк кепілдікті соның өтініші бойынша және соның есебінен береді, ал кепілдікті алушы — сатушы.
Төлем кепілдігі — несие ме?
Жоқ. Сатып алушы шотына ақша алмайды. Банк сатып алушы өзі төлемесе ғана төлейді, кейін бұл соманы одан өндіріп алады.
Мемлекеттік сатып алуда тапсырыс беруші өнім берушіге төлем кепілдігін бере ала ма?
Мемлекеттік сатып алу туралы заң қамтамасыз етудің мұндай түрін көздемейді. Өнім берушіні төлем мерзімі қорғайды: шарт орындалғаннан кейін 30 күнтізбелік күннен кешіктірмей.
Төлем кепілдігі қанша тұрады?
Бағасын банк сатып алушыны тексергеннен кейін айтады: ол сомаға, мерзімге және компанияның қаржылық жағдайына байланысты. Біздің өнім — мемлекеттік сатып алуға арналған кепілдіктер; оның коммерциялық шартқа жарайтын-жарамайтынын менеджер бөлек тексереді.
Әрі қарай
Жоба мақұлданғаннан кейін ғана төлейсіз
100 000 ₸ қызмет ақысын тәуекел маманы шешім шығарып, шарт жасалған соң ғана төлейсіз. Алғашқы бағалау тегін. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.