Сараланған төлем: бұл не, қарапайым тілмен
Қарапайым тілмен айтсақ, сараланған төлем — несиені өтеу тәсілі: борыш тең бөліктермен өтеледі, ал пайыз қалған борышқа төленеді. Сондықтан бірінші төлем ең үлкені болады, ал әрбір келесісі одан аз. Мысалы, 10 млн ₸ несиені 2 жылға 20 %-бен алсаңыз, бірінші төлем 583 333 ₸, ал соңғысы 423 611 ₸ болады. Төменде — мұндай төлемді қалай есептейді және оның аннуитеттен айырмашылығы неде.
Сараланған төлем дегеніміз не?
Сараланған төлем — қарызды азая беретін төлемдермен өтеу. Әр төлемде негізгі борыштың бірдей бөлігі, мысалы, 2 жылға алынған несиеде 1/24 үлесі, және қалдыққа есептелген пайыз болады, сондықтан төлем ай сайын кішірейе береді.
Несие 24 айға алынса, борыш 24 тең бөлікке бөлінеді де, әр айдың бөлігіне пайыз қосылады. Бірінші айда пайыз бүкіл борышқа есептеледі, екінші айда — бір бөлігі өтелген борышқа, осылай соңына дейін.
Оған қарама-қарсы тәсіл — аннуитет: онда барлық төлем бірдей, тек төлемнің ішіндегі борыш пен пайыздың арақатынасы ғана өзгереді.
банктік қарыз бойынша берешекті өтеу әрбір есеп айырысу кезеңіндегі негізгі борыштың мөлшері бойынша тең үлесін және негізгі борыштың қалдығына тиісті есеп айырысу кезеңі үшін есептелген сыйақыны қамтитын азайтылатын төлемдермен жүзеге асырылатын сараланған төлемдер әдісіменДереккөз: Банк қызметін жүзеге асыру шарттарына қойылатын талаптар, ҚНРДА-ның 15.05.2026 № 91 қаулысы, 68-тармақ; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Сараланған төлемді қалай есептейді?
Төлем = несие сомасы ÷ айлар саны + борыш қалдығы × айлық мөлшерлеме. Бірінші бөлігі бүкіл мерзім бойы өзгермейді, екіншісі қалдықпен бірге азаяды.
Мысал: 10 млн ₸ несие 24 айға, жылдық 20 %-бен. Борыштың бөлігі — айына 10 000 000 ÷ 24 = 416 667 ₸, айлық мөлшерлеме — 20 % ÷ 12.
| Ай | Пайыз | Борышты өтеу | Төлем | Төлемнен кейінгі борыш қалдығы |
|---|---|---|---|---|
| 1-ші | 166 667 ₸ | 416 667 ₸ | 583 333 ₸ | 9 583 333 ₸ |
| 12-ші | 90 278 ₸ | 416 667 ₸ | 506 944 ₸ | 5 000 000 ₸ |
| 24-ші | 6 944 ₸ | 416 667 ₸ | 423 611 ₸ | 0 ₸ |
Есепті өзіміз жасадық, пайыз ай сайын жылдық мөлшерлеменің 1/12 бөлігімен алынды. Банк пайызды айдағы нақты күндер бойынша есептеуі мүмкін, сондықтан оның кестесіндегі сомалар сәл басқаша болады. ҚНРДА әдістемесінде төлем P = S1 + I түрінде жазылған: S1 — борыштың бөлігі, I — пайыз. Нәтиже үтірден кейін екі таңбаға дейін дөңгелектенеді.
P = S1 + I, мұндағы: P – тұрақты сараланған төлем мөлшері; S1 – тұрақты сараланған төлемдегі негізгі қарыздың үлесі; I – сыйақы мөлшері.Дереккөз: ҚНРДА-ның № 91 Талаптары, 4-қосымша «Тұрақты төлемдерді есептеу әдістемесі», 2-тарау, 4-тармақ; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Сараланған төлемнің аннуитеттен айырмашылығы неде?
Сома, мөлшерлеме және мерзім бірдей болса, сараланған төлемде артық төлем аз болады, өйткені борыш тезірек азаяды. Есесіне алғашқы төлемдер жоғары, мерзімнің басында кассаға түсетін жүктеме көбірек.
| Несие 10 млн ₸, 24 ай, 20 % | Сараланған | Аннуитет |
|---|---|---|
| Бірінші төлем | 583 333 ₸ | 508 958 ₸ |
| Соңғы төлем | 423 611 ₸ | 508 958 ₸ |
| Бірінші жылы төленгені | 6 541 667 ₸ | 6 107 496 ₸ |
| Бүкіл мерзімдегі артық төлем | 2 083 333 ₸ | 2 214 993 ₸ |
Бұл мысалда артық төлемдегі айырма — шамамен 132 мың ₸. Алғашқы айларда бизнесте жоғары төлемге ақша жетсе, сараланған төлем қолайлы. Түсім маусымдық болса немесе енді ғана өсіп келе жатса, біркелкі аннуитеттік төлемді бюджетке сыйғызу оңайырақ.
Сыйақыны есептеу пайыздарды есептеудің қарапайым әдісімен жүргізіледі. Пайыздарды есептеудің қарапайым әдісі деп пайыздарды тек қарыз бойынша берешектің қалдығына есептеуді түсіну керек.Дереккөз: ҚНРДА-ның № 91 Талаптары, 4-қосымша, 5, 6-тармақтар; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Сараланған төлемді кім таңдайды
Қарыз алушы жеке тұлға болса, банк оған екі кестені — сараланған және аннуитеттік кестені көрсетуге міндетті, ал таңдауды қарыз алушы жасайды. Қарыз алушы компания болса (ЖШС немесе басқа заңды тұлға), банкте мұндай міндет жоқ: өтеу тәсілі банкпен келісім бойынша шартқа жазылады.
Екі кесте ережесі бір айға дейінгі қарыздарға, овердрафттарға және несие желілеріне қолданылмайды. Микроқаржы ұйымдары да жеке тұлғаға екі кестені көрсетуге міндетті және өтеу әдісін біржақты өзгертуге құқылы емес. Несиені компания алса, шартқа қол қоймай тұрып банктен екі кестені де есептеп беруді сұраңыз да, артық төлемді өзіңіз салыстырыңыз.
Жеке тұлғамен жасалған банктік қарыз шартында банк […] банктік қарыз шартын жасасқан күнгі банк ұсынғандардың ішінен қарыз алушының таңдауы бойынша қарызды өтеу әдісін көрсетеді.Дереккөз: «Банктер және банк қызметі туралы» ҚР № 258-VIII Заңы, 58-бап 15-тармақ, 61-бап 2, 3-тармақтар; ҚНРДА-ның № 91 Талаптары, 68-тармақ; «Микроқаржылық қызмет туралы» ҚР № 56-V Заңы, 7-бап 2-тармақ 4) тармақша, 3-тармақ 1) тармақша; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Өтеу тәсілдерін салыстыру
Екі әдістің толық салыстыруы және мерзімінен бұрын өтеу бойынша кеңестер — анықтамалықта.
Жиі қойылатын сұрақтар
Сараланған төлем неге ай сайын азаяды?
Төлемдегі борыш бөлігі бірдей, ал пайыз қалдыққа есептеледі. Қалдық әр төлем сайын кішірейеді, онымен бірге пайыз да азаяды.
Қайсысы тиімді: сараланған төлем бе, әлде аннуитет пе?
Мөлшерлеме мен мерзім бірдей болса, сараланған төлемде артық төлем аз. Бірақ оның алғашқы төлемдері аннуитеттікінен жоғары.
Несие берілгеннен кейін аннуитетті сараланған төлемге ауыстыруға бола ма?
Тек банкпен келісім бойынша. Төлемді кешіктірген жеке тұлға банк мерзімі өткен берешек туралы хабарлағаннан кейін 30 күнтізбелік күн ішінде өтеу әдісін өзгертуді сұрауға құқылы. Банк мұндай өтінішті 15 күнтізбелік күн ішінде қарауға міндетті.
Әрі қарай
Бизнеске қаржы немесе субсидия алуға көмектесеміз
«Даму» несиесі, тендерге кепілдік, грант — қайсысы сізге лайық екенін айтамыз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.