Банк кепілдігі мен аккредитивтің айырмашылығы
Банк кепілдігі мен аккредитивтің айырмашылығы неде? Банктің не үшін төлейтінінде. Кепілдік бойынша банк борышкер міндеттемені орындамаған кезде төлейді: мысалы, өнім беруші тауарды жеткізбей қойды, ал тапсырыс беруші ақшаны банктен талап етеді. Аккредитив бойынша банк сатушыға ол мәмілені орындап, соны растайтын құжаттарды әкелгенде төлейді. Кепілдік шарттың бұзылуынан сақтандырады, ал аккредитив — есеп айырысу тәсілі. Қазақстанның мемлекеттік сатып алуында қамтамасыз ету ретінде банк кепілдігін қабылдайды, аккредитивті қабылдамайды. Төменде әр құрал қалай жұмыс істейтінін және қайсысы қашан керек екенін түсіндіреміз.
Банк кепілдігінің аккредитивтен айырмашылығы неде?
Банктің не үшін төлейтінінде. Кепілдік — міндеттемені қамтамасыз ету тәсілі: борышкер міндеттемені орындамаса, банк кредиторға төлейді. Аккредитив — есеп айырысу тәсілі: сатушы мәмілені орындап, аккредитив талаптарына сай құжаттарды ұсынса, банк оған төлейді. № 687 Қағидалар бойынша мемлекеттік сатып алуда қамтамасыз ету ретінде кепілдікті қабылдайды, аккредитивті қабылдамайды.
| Банк кепілдігі | Аккредитив | |
|---|---|---|
| Мақсаты | Шарттың бұзылуынан қорғау | Тауар немесе қызмет үшін есеп айырысу |
| Ақшаны кім алады | Кредитор, мысалы мемлекеттік сатып алудағы тапсырыс беруші | Сатушы |
| Банк қашан төлейді | Борышкер міндеттемені орындамағанда | Сатушы мәмілені орындап, құжаттарды әкелгенде |
| Мәміле орындалса, банк төлей ме | Жоқ | Иә, дәл осы — төлем |
Банк үшін бұл екі түрлі операция, екеуін де ол лицензия бойынша жүргізеді: банктер туралы заң кепілдік беруді бөлек, аккредитив ашу мен растауды бөлек атайды. Сондықтан олардың бағасы да, құжаттар топтамасы да әртүрлі.
9) аккредитив ашу (ұсыну) мен оны растау және ол бойынша міндеттемелерді орындау; 10) ақшалай нысанда орындау көзделетін банк кепілдіктерін беру (банкаралық кепілгерлікті қоспағанда);Дереккөз: ҚР 16.01.2026 № 258-VIII «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Заңы, 22-бап 2-тармақ; ҚР Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім), 292-бап 1-тармақ; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Банк кепілдігі қалай жұмыс істейді?
Банк борышкердің өтініші бойынша оның кредиторы алдында міндеттеменің орындалуына борышкермен ортақ жауап беруге міндеттенеді. Борышкер шартты орындамаса, кредитор ақшаны банктен талап етеді, ал банк төлегеннен кейін оны борышкерден өндіріп алады.
Мемлекеттік сатып алуда бұл былай болады. Өнім беруші банкке шарттың орындалуын қамтамасыз ететін кепілдікке тапсырыс береді. Банк тапсырыс берушіден жазбаша талап пен өнім берушінің шартты орындамағанын немесе тиісінше орындамағанын растайтын құжатты алғанда оған төлеу жөнінде қайтарып алынбайтын міндеттемені өзіне алады. Өнім беруші бәрін орындаса, банк ештеңе төлемейді, ал өнім беруші банкке тек кепілдік шығарғаны үшін комиссия төлейді.
Кепілдік тек жазбаша нысанда беріледі, әйтпесе шарт жарамсыз болады. Онда сома, мерзім және банк қандай жағдайда төлейтіні міндетті түрде көрсетіледі. Қазақстанның Азаматтық кодексі бойынша кепілдік тек жарамды талапты қамтамасыз етеді, ал кепілдік беруші, егер кепілдік шартында басқаша айтылмаса, борышкер келтіре алатын қарсылықтарды келтіре алады. Ресей құқығындағыдай «тәуелсіз кепілдік» термині қазақстандық кодексте жоқ.
1. Кепілдік бойынша кепілдік беруші, заңдарда көзделген жағдайларды қоспағанда, басқа жақтың (борышқордың) несие берушісі алдында осы жақтың міндеттемесінің орындалуына толық немесе борышқормен ортақтасып ішінара жауап беруге міндеттенеді.Дереккөз: ҚР Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім), 329-бап 1-тармақ, 331-бап 2, 4-тармақтар, 332-бап 1-тармақ, 333-бап 2-тармақ, 334-бап 1-тармақ; ҚРҰБ-ның банк кепілдіктері туралы № 21 Қағидалары, 3, 6-тармақтар; № 687 Қағидалар, 44-қосымша; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Аккредитив қалай жұмыс істейді
Сатып алушы өз банкінде аккредитив ашады. Банк сатушыға ол аккредитив талаптарына сай құжаттарды, мысалы тауардың жөнелтілгені туралы құжатты ұсынған бойда төлеуге міндеттенеді. Сатушы ақшаның бар екеніне сенімді, ал сатып алушы тек орындалған мәміле үшін төлейтініне сенімді.
Аккредитивті тараптар бір-бірін білмегенде, шетелдік серіктестермен есеп айырысқанда және ірі мәмілелерде таңдайды. Сыртқы саудада аккредитив ашу үшін банк сыртқы сауда келісімшартының жобасын немесе көшірмесін сұрайды. Сатушы ақшаны сатып алушыдан емес, банктен алады, сондықтан оған төленетін ақша есеп айырысу күні сатып алушыда ақша бар-жоғына байланысты емес.
Қазақстанның Азаматтық кодексінде аккредитив туралы бөлек тарау жоқ, ал Ұлттық банктің құжаттамалық аккредитивтер туралы бұрынғы қағидалары 2014 жылы күшін жойған. Аккредитив талаптарын сатып алушы оны шығаруға берілетін өтініште көрсетеді, ал банк тек сол талаптар сақталса төлейді, сондықтан оларды аккредитив ашпай тұрып ойластырып алған жөн.
Құжаттық аккредитив — бұл аккредитив шығарған банктің аккредитив пайдасына шығарылған тарапқа (Сатушыға) барлық аккредитив шарттары орындалған жағдайда ұсынылған құжаттардың сомасын төлеу бойынша қайтарып алынбайтын міндеттемесі.Дереккөз: nurbank.kz, «Құжаттамалық аккредитив»; halykbank.kz, «Бизнеске арналған аккредитив»; ҚРҰБ-ның 22.10.2014 № 199 қаулысы (аккредитивтер туралы қағидалардың күшін жою); 30.09.2026 салыстырылды
Мемлекеттік сатып алуда кепілдіктің орнына аккредитив беруге бола ма?
Жоқ. Өтінімді қамтамасыз етуді электрондық әмияндағы ақшамен немесе электрондық банк кепілдігімен қабылдайды. Шарттың орындалуын қамтамасыз етуді де әмияндағы ақшамен немесе кепілдікпен, сондай-ақ өнім берушінің жауапкершілігін сақтандыру шартымен қабылдайды. Бұл тізімдерде аккредитив жоқ.
«Аккредитив» сөзі мемлекеттік сатып алу туралы заңда да, Қағидаларда да жоқ. Сондықтан банкте сізге кепілдікті де, аккредитивті де шығаруға болатын несие желісі ашылған болса, тендер үшін кепілдікті таңдаңыз. Кейбір банктер мұндай желілер туралы тікелей жазады: мысалы, Банк ЦентрКредитте желінің мақсаты — айналым қаражатын толықтыру, кепілдіктер мен аккредитивтер шығару.
105. Әлеуетті өнім беруші конкурсқа, аукционға, баға ұсыныстарын сұратуға қатысуға өтінімді қамтамасыз етудің мынадай түрлерінің бірін таңдайды: 1) әлеуетті өнім берушінің электрондық әмиянындағы ақша; 2) электрондық құжат нысанында ұсынылатын банк кепілдігі.Дереккөз: № 687 Қағидалар, 105, 546-тармақтар; bcc.kz, бизнеске арналған несие желісі; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Банк кепілдігі
Банк кепілдігі деген не, қанша тұрады және оны мемлекеттік сатып алу үшін қалай алуға болады — төмендегі беттерде.
Жиі қойылатын сұрақтар
Кепілдікке кім тапсырыс береді, ал аккредитивті кім ашады?
Кепілдікті банк борышкердің, мысалы тендердегі өнім берушінің өтініші бойынша береді. Аккредитивті сатып алушы өз банкінде ашады.
Шарт орындалса, банк кепілдік бойынша жауап бере ме?
Жоқ. Банк тек кредитордың жазбаша талабы және міндеттеменің бұзылғанын растайтын құжат болғанда төлейді.
Кепілдік бойынша төлем жасалғаннан кейін өнім берушіге не болады?
Кредитордың құқықтары банкке өтеді, ал банк төлеген соманы өнім берушіден өндіріп алады.
Әрі қарай
Тендерде қамтамасыз ету ретінде өз ақшаңызды емес, банк кепілдігін беріңіз
Лотыңызға қандай қамтамасыз ету керек екенін және кепілдік қанша тұратынын айтамыз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.