Қазақстандағы шағын кәсіпкерлік: 2026 жылы ШОБ-қа жатудың өлшемшарттары
Қазақстанда шағын кәсіпкерлік — бұл жылдық орташа есеппен 100-ден аспайтын жұмыскері және 300 000 АЕК-тен аспайтын кірісі бар ЖК мен компаниялар. 2026 жылғы АЕК бойынша бұл — 1 297 500 000 ₸. ШОБ өлшемшарттары Кәсіпкерлік кодексінің 24-бабында жазылған. Даму қорының жеңілдетілген мөлшерлемесін ала алатыныңыз, тек ШОБ-қа арналған мемлекеттік сатып алуға қатыса алатыныңыз және айыппұлдың мөлшері санатқа байланысты. Төменде — барлық шектер теңгемен, олар қалай есептелетіні және кім шағын бизнес деп танылмайтыны.
2026 жылы шағын кәсіпкерлікке кім жатады?
Шағын бизнес — жылдық орташа есеппен 100-ден аспайтын жұмыскері және 1 297 500 000 ₸-ден аспайтын кірісі бар ЖК немесе компания. Екі шартқа да бірден сай келу керек.
| Санат | Жұмыскерлердің жылдық орташа саны | Жылдық орташа кіріс | Шарттар қалай ескеріледі |
|---|---|---|---|
| микробизнес | 15-ке дейін | 30 000 АЕК-ке дейін — 129 750 000 ₸ | біреуі жеткілікті |
| шағын бизнес | 100-ге дейін | 300 000 АЕК-ке дейін — 1 297 500 000 ₸ | екеуі де керек |
| орта бизнес | шағын да, ірі де емес | шағын да, ірі де емес | арасындағының бәрі |
| ірі бизнес | 250-ден көп | 3 000 000 АЕК-тен көп — 12 975 000 000 ₸ | біреуі жеткілікті |
Микробизнес — шағын бизнестің бір бөлігі. «Немесе» және «және» сөздеріне назар аударыңыз. 40 жұмыскері және 100 млн ₸ кірісі бар компания — микробизнес, өйткені кіріс бойынша сай келді. 150 жұмыскері және 1 млрд ₸ кірісі бар компания енді шағын емес, бірақ әлі ірі де емес, демек, орта. Шектер үшін АЕК 1 қаңтардағы мөлшерде алынады, сондықтан 2026 жылы жыл бойы 4 325 ₸ бойынша есептеледі.
Жұмыскерлерінің жылдық орташа саны он бес адамнан аспайтын немесе жылдық орташа кірісі … айлық есептік көрсеткіштің отыз мың еселенген мөлшерінен аспайтын, жеке кәсіпкерлікті жүзеге асыратын шағын кәсіпкерлік субъектілері микрокәсіпкерлік субъектілері болып табылады.Дереккөз: ҚР 29.10.2015 № 375-V Кәсіпкерлік кодексі, 24-бап 1, 3, 5, 6-тармақтар; adilet.zan.kz, қолданыстағы редакция, 30.09.2026 салыстырылды
Жұмыскерлер саны мен кіріс қалай есептеледі
Кіріс — соңғы үш жылдағы жылдық кірістердің үшке бөлінген сомасы. Жұмыскерлер жылдық орташа есеппен филиалдарды және ЖК-ның өзін қоса алғанда есептеледі.
Мысал. ЖШС-ның үш жылдағы кірісі — 900 млн, 1,2 млрд және 1,8 млрд ₸. Орташа есеппен бұл 1,3 млрд ₸, 1 297,5 млн ₸ шегінен сәл көп. 20 жұмыскері болса да, кірісі бойынша компания енді орта бизнеске жатады. Персонал беру шарты бойынша жұмыс істейтін адамдар да жұмыскерлер санына қосылады. Арнаулы салық режимдері үшін арнаулы режим бойынша кіріс алынады.
Статистика үшін санат тек жұмыскерлер саны бойынша, мемлекеттік қолдау мен басқа заңдар үшін екі өлшемшарт бойынша анықталады. Мемлекеттік қолдау бағдарламалары өз өлшемшарттарын қоя алады, сондықтан нақты бағдарламаның шарттарын бөлек оқыңыз. Бизнестің санаты кәсіпкерлік субъектілерінің тізілімінде сақталады. stat.gov.kz сайтында компанияны БСН бойынша іздеу енді тек жеке кабинетке кіргеннен кейін қолжетімді.
Соңғы үш жылдағы жылдық жиынтық кірістердің немесе Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес арнаулы салық режимдерін қолданатын кәсіпкерлік субъектілері кірістерінің үшке бөлінген сомасы жылдық орташа кіріс деп есептеледі.Дереккөз: ҚР Кәсіпкерлік кодексі, 24-бап 2-тармақ, 25-бап; stat.gov.kz, «БСН/ЖСН бойынша іздеу»; 30.09.2026 салыстырылды
Кім шағын бизнес бола алмайды?
Кодекс 14 қызмет түрін атайды: олармен айналысатын ЖК немесе компания қаншалықты шағын болса да, шағын бизнес деп саналмайды. Мұндай компаниялар орта бизнеске, ал ірі бизнестің өлшемшарттарына сай келсе, ірі бизнеске жатқызылады.
- есірткі мен прекурсорлардың айналымы;
- акцизделетін өнімді өндіру немесе көтерме саудада өткізу;
- астық қабылдау пункттерінде астық сақтау;
- лотереялар және ойын бизнесі;
- радиоактивті материалдардың айналымы;
- банк қызметі және сақтандыру, сақтандыру агенттерінен басқа;
- аудит, бағалы қағаздар нарығы, кредиттік бюролар, тауар биржалары;
- күзет қызметі;
- қару және оның патрондары;
- I кіші түрдегі цифрлық майнинг.
Акцизделетін тауарларды бөлшек саудада сату бұл тізімге кірмейді. Бөлшек саудамен, оның ішінде алкогольмен сауда жасайтын дүкен кодекс бойынша шағын бизнес бола алады. Бірақ Даму бағдарламаларында бөлек шектеулер бар, оларды жеке тексеріңіз.
Осы тармақта көрсетілген қызметті жүзеге асыратын дара кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар – орта кәсіпкерлік субъектілеріне, ал осы баптың 6-тармағында белгіленген өлшемшарттарға сай келген жағдайда ірі кәсіпкерлік субъектілеріне жатқызылады.Дереккөз: ҚР Кәсіпкерлік кодексі, 24-бап 4-тармақ; adilet.zan.kz, қолданыстағы редакция, 30.09.2026 салыстырылды
Шағын бизнес мәртебесі не береді?
Ең бастысы — орта және ірі бизнеске жабық жеңілдіктерге қол жеткізу. «Іскер аймақ» мөлшерлемесінің субсидиясы тек микро және шағын бизнеске беріледі: 200 млн ₸-ге дейін несие, кәсіпкер кемінде 12,6 % төлейді.
| Жеңілдік | Кімге арналған |
|---|---|
| «Іскер аймақ»: мөлшерлеме субсидиясы, 200 млн ₸-ге дейін несие | тек микро және шағын бизнес, сондай-ақ ауыл шаруашылығы кооперативтері |
| «Өрлеу»: 10 жылға дейінгі мерзімге 12,6 %-бен несие | микро, шағын және орта бизнес |
| кепіл жетпеген кезде Даму кепілдігі, несиенің 85 %-ына дейін | кез келген жеке бизнес |
| құрылысқа байланысты емес тауарларды, көрсетілетін қызметтерді және жұмыстарды 50 000 АЕК-ке — 216 250 000 ₸-ге дейін мемлекеттік сатып алу — тек ШОБ арасында | шағын және орта бизнес |
| жұмыстарды мемлекеттік сатып алуда негізгі құралдарға талап қойылмайтын қаржылық орнықтылық | шағын бизнес |
| «Атамекен» палатасына міндетті жарналардан босату | шағын бизнес, микробизнесті қоса алғанда |
ӘҚБтК бойынша айыппұлдар да шағын бизнес үшін төмен. Салық есептілігін қайтадан тапсырмағаны үшін шағын бизнес 30 АЕК — 129 750 ₸, орта бизнес — 45 АЕК, ірі бизнес — 70 АЕК төлейді. Жалақыны кешіктіргені үшін — 60, 100 және 150 АЕК.
Шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінен мемлекеттік сатып алу уәкілетті орган бекіткен тәртіппен және көлемдерде тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер тізбесі бойынша жүзеге асырылады.Дереккөз: ҚР № 106-VIII Мемлекеттік сатып алу туралы заңы, 27-бап 7-тармақ; ШОБ-тан сатып алу туралы Қаржы министрлігінің бұйрығы (V2400035226); № 687 Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидалары, 63-тармақ; damu.kz, «Іскер аймақ», «Өрлеу», «Кепілдіктер»; ҚР ӘҚБтК, 87, 272-баптар; 29–30.09.2026 салыстырылды
2026 жылы шағын бизнесті тексеруге мораторий бар ма?
2026 жылға жалпы мораторий жоқ. Соңғысы Президенттің № 229 Жарлығымен 2020 жылғы 1 қаңтардан 2024 жылғы 1 қаңтарға дейін қолданылды.
Бұл жарлық шағын және микробизнесті тексеруге және барып жүргізілетін профилактикалық бақылауға тыйым салды, бірақ ерекшеліктер де болды. 2023 жылдан кейін мораторийді ұзарту туралы жаңа жарлық немесе заң таппадық. Сізге «тексерулерге тыйым» туралы айтса, актінің нөмірі мен күнін сұрап, оны adilet.zan.kz сайтынан тексеріңіз.
Орталық мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдар 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап 2024 жылғы 1 қаңтарға дейін шағын кәсіпкерлік субъектілерін, оның ішінде микрокәсіпкерлік субъектілерін тексерулерді және профилактикалық бақылауды барып жүргізуді тоқтатсынДереккөз: ҚР Президентінің 26.12.2019 № 229 Жарлығы, 1-тармақ; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Шағын бизнеске арналған жеңілдіктер
Компанияңыз Даму бағдарламаларына сай келе ме, тексеріңіз және АЕК-пен есептелетін басқа шектерді қараңыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
ЖК әрқашан шағын бизнес пе?
Жоқ. ЖК жұмыскерлер саны мен кіріс бойынша сай келсе және шағын бизнеске жабық қызмет түрлерімен айналыспаса ғана шағын бизнеске жатады. Жылдық орташа кірісі 1,2975 млрд ₸-ден асатын ЖК енді шағын бизнес емес.
ШОБ деген не?
Шағын және орта кәсіпкерлік: ірі бизнеске жатпайтынның бәрі. Микробизнес шағын бизнеске кіреді.
Компания жаңа жұмыскер алмай-ақ орта бизнеске айнала ала ма?
Иә. 2026 жылы шағын бизнес үшін кіріс шегі — соңғы үш жылдағы орташа есеппен 1 297 500 000 ₸. Кіріс одан жоғары болса, жұмыскерлер саны қанша болса да, компания шағын бизнес болудан қалады.
Әрі қарай
Бизнеске қаржы немесе субсидия алуға көмектесеміз
«Даму» несиесі, тендерге кепілдік, грант — қайсысы сізге лайық екенін айтамыз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.