Тапсырыс бойынша ТЭН әзірлеу: техникалық-экономикалық негіздеме қашан керек
ТЭН, яғни техникалық-экономикалық негіздеме, жоба үшін қандай техникалық шешімдер таңдалғанын, оны жүзеге асыруға бола ма және ол өзін ақтай ма, соны көрсетеді. Біз ТЭН-ді оны оқитын тараптың нысаны бойынша тапсырыспен әзірлейміз: Өнеркәсіпті дамыту қоры, Қазақстанның Даму Банкі, «Даму» қоры немесе банк. Бағасы мен мерзімін жоба туралы әңгімеден кейін айтамыз, мақұлдауға уәде бермейміз. Төменде — ТЭН-ге шынымен қашан қажет екені, қашан бизнес-жоспар жететіні, ол неден тұратыны және оны кім тексеретіні.
ТЭН дегеніміз не — қарапайым тілмен
ТЭН — жобаның таңдалған техникалық шешімдері сипатталған және оны жүзеге асыруға бола ма, ол тиімді ме, соны есептейтін құжат. Ресми анықтама бюджеттік жобалар үшін берілген, бірақ банктер мен қорлар жеке қарыз алушылардан да ТЭН сұрайды, әрқайсысы өз нысанында.
Жеке бизнес үшін ТЭН мен бизнес-жоспардың арасындағы шек бұлыңғыр. Мысалы, Қазақстанның Даму Банкі оларды мүлде бөлмейді: оның талабы «Инвестициялық жобаның бизнес-жоспары (ТЭН)» деп аталады. Терминнің анықтамасы мен сөзбе-сөз талдауы сөздікте, ал бизнес-жоспар жөніндегі нұсқаулық анықтамалықта тұр.
техникалық-экономикалық негіздеме (бұдан әрі – ТЭН) – негізгі техникалық, технологиялық және өзге де шешімдер туралы мәліметтерді, сондай-ақ пайдалар мен шығындарды экономикалық талдау негізінде жүргізілетін, негізгі техникалық-экономикалық параметрлерді анықтай отырып, бюджеттік инвестициялық жобаның жүзеге асырылуын және тиімділігін зерделеу нәтижелерін қамтитын құжат;Дереккөз: ҚР Ұлттық экономика министрінің міндетін атқарушының 28.06.2025 № 59 бұйрығы, Мемлекеттік инвестициялық жобаларды жоспарлау және іске асыру қағидалары, 2-тармақ, 64) тармақша; adilet.zan.kz, 04.11.2026 салыстырылды; Қазақстанның Даму Банкі, kdb.kz, А-021 талаптары
ТЭН немесе бизнес-жоспар: сізге қандай құжат керек?
Мұны құжатты кімге тапсыратыныңыз шешеді. «Іскер аймақ» қағидаларында несие үшін ТЭН «болған жағдайда» деп көрсетілген, ал Өнеркәсіпті дамыту қоры мен Даму Банкі ТЭН-ді немесе ТЭН нысанындағы бизнес-жоспарды тікелей сұрайды.
| Қайда тапсырасыз | Не сұрайды |
|---|---|
| Банк, «Іскер аймақ» субсидиясы бар несие | ТЭН, бизнес-жоспар немесе банк қорытындысы — «болған жағдайда». Жобаны банктің өзі бағалайды |
| «Даму», «Іскер аймақ» бойынша инфрақұрылымдық қолдау | Бизнес-жоспар, ТЭН (№ 59 қағидалар бойынша оны талап етпейтін жобаларды қоспағанда) және жобалау-сметалық құжаттама |
| Қазақстанның Даму Банкі | Оның А-021 талаптары бойынша бизнес-жоспар (ТЭН) және банк үлгісі бойынша қаржы-экономикалық модель |
| Өнеркәсіпті дамыту қоры | Қор талаптары (А-090 нысаны) бойынша ТЭН және қаржылық модель; қордың сайтында үлгілер бар |
| Бюджеттік инвестициялық жоба (мемлекеттік орган, әкімдік) | Экономикалық сараптамасы бар № 59 қағидалар бойынша ТЭН |
Алушыңыздың не сұрайтынына сенімді болмасаңыз, бірінші әңгімеде біз мұны есептей бастағанға дейін анықтаймыз. Өнеркәсіпті дамыту қоры өз сайтында айтқандай, делдалдармен жұмыс істемейді, сондықтан өтінімді өзіңіз тапсырасыз, ал біз оған құжаттарды дайындаймыз.
2) жобаның техникалық-экономикалық негіздемесі (бұдан әрі – ТЭН), Мемлекеттік инвестициялық жобаларды жоспарлау және іске асыру қағидаларына сәйкес ТЭН әзірлеуді талап етпейтін жобаларды қоспағандаДереккөз: ҚР Үкіметінің 30.12.2025 № 1176 қаулысы, 18-тармақ, 2) тармақша; 22-тармақ, 5) тармақша; adilet.zan.kz; kdb.kz, «Инвестициялық жобаларды қаржыландыру»; idfrk.kz, «Машина жасауды қаржыландыру» және басты бет; 04.11.2026 салыстырылды
ТЭН құрамы
Құрылым нысанға байланысты. № 59 қағидалар бойынша бюджеттік жобаның ТЭН-інде сегіз бөлім және қосымшалар бар. Даму Банкінің өз құрылымы бар: жобаның түйіндемесі мен қарыз алушы туралы мәліметтерден бастап техникалық, коммерциялық және қаржылық бөлімдерге дейін.
№ 59 қағидалар бойынша бюджеттік жобаның ТЭН құрамы:
- түйіндеме;
- маркетингтік бөлім — сұраныс пен ұсыныс;
- техникалық-технологиялық бөлім;
- институционалдық бөлім;
- қаржы-экономикалық бөлім — пайда мен шығынды есептеу;
- әлеуметтік бөлім;
- тәуекелдерді талдау;
- жалпы қорытындылар.
Қазақстанның Даму Банкінің инвестициялық жобаның бизнес-жоспарына (ТЭН) қойылатын талаптарында мыналар бар: жоба түйіндемесі және қаржыландыру шарттары, өтініш беруші және оның ағымдағы бизнесі туралы мәліметтер, жоба және оның қатысушыларының сипаттамасы, коммерциялық бөлім (шикізат және өнім нарығы, сату бағдарламасы), техникалық бөлім және сатып алулар, экологиялық бөлім, қаржылық талдау және болжам, сезімталдық және стресс-тест. Банкіңіз нысанды белгілемесе де, бұл тізім чек-парақ ретінде ыңғайлы.
ТЭН-ді кім тексереді және ол қанша уақыт әрекет етеді?
Бюджеттік жобаның ТЭН-і экономикалық және өзге де сараптамалардан өтеді, нәтижесі — оң, теріс қорытынды немесе «пысықтауға» қорытынды. ТЭН бекітілгеннен кейін 3 жыл ішінде жобалау-сметалық құжаттама немесе іске асыру басталмаса, экономикалық қорытынды ескіреді.
Жеке қарыз алушы тексеруден кредитордың өзінде өтеді. Қазақстанның Даму Банкінде бизнес-жоспардан кейін банктік сараптама жүреді: банктің деректері бойынша құжаттар толық болса, бұл жол 60 жұмыс күнін алады (іскерлік ұсынысқа 5 күн, алдын ала талдауға 25 және сараптамаға 30). Даму Банкінің ең аз несиесі — 15 млрд ₸, жобадағы өз ақшаңыз — бюджеттің кемінде 20 %-ы.
Өнеркәсіпті дамыту қорында бірінші саты — іскерлік ұсынысты алдын ала қарау — тегін. Екінші саты — жобаның сараптамасы — қордың тарифтері бойынша ақылы: онда кепілді, тиімділік пен өтелімділікті, төлем қабілеттілігін және тараптардың заңды мәртебесін тексереді.
БИЖ ТЭН-інің экономикалық сараптамасының нәтижесі — оң қорытынды немесе теріс қорытынды, немесе себептері көрсетілген пысықтауға қорытынды.Дереккөз: ҚР Ұлттық экономика министрінің міндетін атқарушының 28.06.2025 № 59 бұйрығы, 85-тармақ, 106-тармақ; adilet.zan.kz; kdb.kz, «Инвестициялық жобаларды қаржыландыру», мерзімдер; idfrk.kz, «Машина жасауды қаржыландыру»; 04.11.2026 салыстырылды
Біз ТЭН-ді қалай жасаймыз және жұмыс бағасы
Алдымен ТЭН-ді кім және қандай нысан бойынша оқитынын анықтаймыз, содан кейін жұмыс көлемін есептейміз. Бағасы мен мерзімін жоба туралы әңгімеден кейін айтамыз.
Одан әрі сіз бастапқы деректерді бересіз: жабдық жеткізушілердің бағалары, техникалық сипаттамалар, сатып алушылармен шарттар, есептілік. Бөлімдерді алушының нысаны бойынша жинаймыз, ал қаржылық бөлікті қаржылық модельмен бірге есептейміз. Мақұлдауға уәде бермейміз: шешімді банк немесе қор қабылдайды.
Біз тәуелсіз компаниямыз және «Даму» қорын да, Даму Банкін де, Өнеркәсіпті дамыту қорын да білдірмейміз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Банктегі кәдімгі несие үшін ТЭН керек пе?
«Іскер аймақ» қағидаларында несие үшін ТЭН «болған жағдайда» деп көрсетілген. Басқа банктер мен қорлар өз құжаттарын сұрайды: тізімді әзірлеуге дейін олардан сұраңыз.
ТЭН бизнес-жоспардан несімен ерекшеленеді?
Жеке бизнес үшін шек алушының нысанына байланысты. Қазақстанның Даму Банкі «бизнес-жоспар (ТЭН)» деген бірыңғай құжатты сұрайды, ал № 59 қағидаларда ТЭН — бюджеттік жоба құжаты.
Өнеркәсіпті дамыту қорына сіздер арқылы өтінім беруге бола ма?
Жоқ: қордың сайтында ол делдалдармен жұмыс істемейтіні айтылған. Өтінімді сіз тапсырасыз, ал біз ТЭН мен қаржылық модельді дайындаймыз.
Дайын ТЭН қаржыландыруға кепілдік бере ме?
Жоқ. Шешімді банк немесе қор өз сараптамасынан кейін қабылдайды.
Әрі қарай
Банк пен «Даму» талаптарына сай бизнес-жоспар
Жобаңызды айтып беріңіз. Қоңырау шалып, жоспарға не кіретінін түсіндіреміз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.