Тапсырыс бойынша қаржылық модель: банк пен қорға арналған жобаның ақшасын есептеу

Қаржылық модель бизнес-жоспардан несімен ерекшеленеді?

Бизнес-жоспар жобаны сөзбен сипаттайды, ал модель оның ақшасын формулалармен есептейді: баға немесе сатылым көлемі өзгерсе, пайда, ақша қалдығы және несие бойынша төлемдер қайта есептеледі. Әдетте модель бизнес-жоспарға қосымша болады.

Қазақстанның Даму Банкі жоба үшін екеуін де сұрайды: өз нысаны бойынша бизнес-жоспарды және өз үлгісі бойынша қаржы-экономикалық модельді. Өнеркәсіпті дамыту қоры құжаттар тізіміне Excel-дегі қаржылық модельдің үлгісін қояды. Модель қалай құрылады және ол қарыз алушыға не үшін керек — анықтамалықта талдадық; мұнда — біз не істейміз.

Модельге нақты не кіреді?

Қаржылық модель құрамы

Бастапқы деректер, шығындар және айналым капиталы, күрделі шығындар, пайда мен залал туралы есеп, несие кестесі, баланс және ақша қозғалысы. Даму Банкі үлгісінде бұл бөліктер бөлек парақтарға шығарылған.

• Бастапқы деректер парағы — болжамдар жатқан жалғыз орын: қуат және жүктеме, қызметкерлер саны, шикізат пен өнім бағалары, салықтар, валюта бағамдары, несие мөлшерлемелері.
• Түсім және шығындар — өнім түрлері мен баптар бойынша бөлінген, тұрақты және айнымалы.
• Күрделі шығындар және салымдар кестесі — жобаның ақшасы қашан және неге жұмсалады.
• Несиелер — сома, мерзім, мөлшерлеме, жеңілдік кезеңі және өтеу кестесі.
• Пайда мен залал туралы есеп, баланс және ақша қозғалысы туралы есеп.
• Көрсеткіштер жиынтығы: таза дисконтталған табыс, ішкі кірістілік нормасы, өтелім мерзімі, борышты жабу коэффициенті.

Парақтардың атауы мен реттілігін алушыға бейімдейміз: Даму Банкінің үлгісінде, атап айтқанда, болжамдар, шығындар мен айналым капиталы, күрделі шығындар, пайда мен залал туралы есеп, несиелер, баланс және ақша қозғалысы парақтары бар.

Даму Банкінің модельге қандай қағидалары бар?

Қазақстанның Даму Банкінің модельге қандай талаптары бар?

Модель бөгде оқырманға түсінікті болуы керек: болжамдар бір парақта жатады, есептеулер оларға формулалармен сілтейді, көкжиек несие мерзімінен қысқа болмайды. Бұл банктің бес қағидаты: түсініктілік, ашықтық, икемділік, басқарылымдылық және негізділік.

Басқа банкке модель құрсаңыз, мынау маңызды: банкіңіз нысанды белгілемеуі мүмкін, бірақ бұл талаптар — дайын чек-парақ.

• Жоспарлау көкжиегі сұралатын несие мерзімінен қысқа емес.
• Инвестициялық жоба үшін салымдар сатысындағы есеп қадамы айдан аспайды, іске қосылғаннан кейін — тоқсан сайын.
• Шикізат, баға және көлем бойынша болжамдар бизнес-жоспармен, сыртқы сарапшылардың есептерімен және шарттармен келісілген.
• Жұмыс істеп тұрған компания үшін бастапқы деректер — оның қаржылық есептілігі және шикізат пен сатуға орындалған шарттар.

Модельден несиеге ақша жете ме, соны қалай көруге болады?

Модельден несие бойынша төлемдерге ақша жете ме, соны қалай көруге болады?

Ол үшін DSCR борышты жабу коэффициентін есептейді: негізгі қызметтен түскен ақша мен пайыздарды негізгі борыш пен пайыздар бойынша төлемдерге бөледі. Коэффициент бірден аз болса, төлемге ақша жетпейді.

Шартты мысал, есебі — біздікі. Компания жыл ішінде негізгі қызметтен 30 млн ₸ ақша алады, 6 млн ₸ пайыз және 20 млн ₸ негізгі борыш төлейді. DSCR = (30 + 6) ÷ (20 + 6) = 1,38.

Екінші сценарийде төлем әлі өтеді, бірақ қор дерлік жоқ. Үшіншісінде төлемге ақша жетпейді. Мұндай тексеруді шартқа қол қоймас бұрын жасаған жөн, алғашқы кешіктіруден кейін емес. Даму Банкінің нысанында DSCR-дің ең төмен мәні белгіленбеген: қандай шек керек екенін кредитор шешеді.

DSCR есептеу формуласы (Debt Service Coverage ratio): (операциялық қызметтен түскен ағындар + сыйақы бойынша төлемдер) / (негізгі борышты төлеу + сыйақы).Дереккөз: «Қазақстанның Даму Банкі» АҚ, А-021 «Инвестициялық жобаның бизнес-жоспарының (ТЭН) құрылымы мен мазмұнына қойылатын талаптар», болжамды көрсеткіштер кестесі; kdb.kz, 04.11.2026 салыстырылды (формула құжаттың ағылшынша нұсқасынан аудармада келтірілген)

Сезімталдық талдауы мен стресс-тест дегеніміз не?

Сезімталдық талдауы және стресс-тест

Сезімталдық талдауы бір негізгі факторды — бағаны, сатылым көлемін, шығындарды, іске қосу мерзімін — жылжытқанда нәтиже қалай өзгеретінін көрсетеді. Стресс-тест жаман сценарийді, көбіне бірнеше факторды бірден тексереді.

Даму Банкі мынадай факторларды келтіреді: дайын өнімнің бағасы мен тарифтер, сатылым көлемі, күрделі шығындар, іске қосылудың және жобалық қуатқа шығудың кешігуі, шикізат, отын және персонал бағасы, тұрақты шығындар, дисконттау мөлшерлемесі және инфляция. Сол құжаттағы стресс-сценарий мысалдары: негізгі клиентті немесе тұтас сегментті жоғалту, ақша құны өсіп, сатылым төмендеген экономиканың нашарлауы, құрылысқа шарттың бұзылуы, бірден бірнеше фактордың қосындысы — мысалы, сатылымның төмендеуі мен тұрақты шығындардың өсуі.

Жоба несие бойынша әлі қандай түсімде төлейтіні көрінуі үшін екі есепті де модельге қосамыз.

Бізге не жіберу керек және модель қанша тұрады?

Бізге не жіберу керек және модель қанша тұрады?

Бағасы мен мерзімін жоба туралы әңгімеден кейін айтамыз. Әңгіме нақты болуы үшін жоба бойынша деректерді жинаңыз; төменде — Даму Банкі сұрайтын тізім.

• Жобаның мақсаты және құны: күрделі және өзге салымдар, ақша көздері, несие мерзімі мен мөлшерлемесі, жеңілдік кезеңі және өтеу тәртібі.
• Жобаның басталу және аяқталу күндері және салымдар кестесі, мүмкіндігінше айлық, құрылыс, жабдық және айналым қаражаты бойынша бөлінген.
• Шығарылым және сату көлемі: қанша және қандай бағамен, қандай нарықтар мен өнім түрлері бойынша.
• Түрлері бойынша шығындар: өнім бірлігіне шикізат жұмсау нормалары, сатып алу бағалары, шығындар, тұрақты және айнымалы шығындар.
• Салықтар мен жеңілдіктер, өндіріс циклдері және қорлардың, дебиторлық және кредиторлық берешектің айналымдылығы.
• Бизнес жұмыс істеп тұрса — есептілік және қолданыстағы шарттар.

Біз тәуелсіз компаниямыз және банкті де, «Дамуды» да білдірмейміз. Өнеркәсіпті дамыту қорына өтінімді өзіңіз тапсырасыз: қор делдалдармен жұмыс істемейді.

Жиі қойылатын сұрақтар

Әрі қарай