Субсидия деген не: қарапайым тілмен
Қарапайым тілмен айтсақ, субсидия — бюджеттен берілетін, қайтарудың қажеті жоқ ақша. Мемлекет шығыныңыздың бір бөлігін сіз үшін төлейді: несие пайызын, тұқымның құнын, жабдыққа кеткен шығынды. Мысалы, «Іскер аймақ» бағдарламасы бойынша ол несие мөлшерлемесінің бір бөлігін өтейді, ал Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі 17 %-дан төмен тұрғанда кәсіпкер жылдық 12,6 % төлейді. Төменде — бизнеске қандай субсидиялар бар, олар кімге аударылады және субсидия гранттан немен ерекшеленеді.
Субсидия деген не?
Бюджеттік субсидия — бюджеттен жеке және заңды тұлғаларға, оның ішінде шаруа және фермер қожалықтарына берілетін қайтарымсыз төлем. Ол тек заңда көзделген жағдайларда беріледі. Мысалы, «Іскер аймақ» бағдарламасы бойынша мөлшерлеменің бір бөлігі бюджеттен төленеді де, кәсіпкер жылдық 12,6 % төлейді.
Субсидияның несиеден басты айырмасы — оны қайтармайды. Бірақ ол кез келген нәрсеге емес, нақты бағдарлама қағидаларында жазылған мақсатқа беріледі: несиені, тұқымды, жабдықты арзандату.
Әр субсидияны төлеу тәртібін тиісті ведомство бекітеді. Сондықтан мөлшерлемеге, тұқымға және жабдыққа берілетін субсидиялардың қағидалары әртүрлі, оларды әр жерде рәсімдейді.
Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларда, мемлекеттік функцияларды орындаудың және республиканың немесе өңірдің дамуының әлеуметтік-экономикалық міндеттерін іске асырудың басқа тәсілі болмаған кезде ғана жеке және заңды тұлғаларға, оның ішінде шаруа немесе фермер қожалықтарына бюджеттен берілетін қайтарымсыз төлемдер бюджеттік субсидиялар болып табылады.Дереккөз: ҚР 15.03.2025 № 171-VIII Бюджет кодексі, 14-бап 3-тармақ; adilet.zan.kz, 30.09.2026 редакциясы
Бизнеске арналған субсидиялардың қандай түрлері бар?
Шағын және орта бизнеске көбіне несие мен лизинг мөлшерлемесін субсидиялау және шығынның бір бөлігін өтеу беріледі. Фермерлерге тұқымға, тыңайтқышқа, техникаға және малға бөлек субсидиялар бар.
| Субсидия | Мемлекет нені төлейді | Қайда рәсімделеді |
|---|---|---|
| «Іскер аймақ» несие мөлшерлемесі | Мөлшерлеменің 40 %-ы, әлеуметтік кәсіпкерлерге 50 %, 3 жыл | Банк арқылы, ақшаны Даму төлейді |
| Саудадағы мөлшерлеме | Мөлшерлеменің бір бөлігі: инвестицияға 5 жылға дейін, айналым қаражатына 3 жылға дейін | Банк арқылы, ақшаны Даму төлейді |
| Агросубсидиялар | Тұқымның, тыңайтқыштың, малдың құнының бір бөлігі; қарыз алушыға несие мөлшерлемесі 6 % | egov.kz және gosagro.kz |
| Шығынды өтеу | Өнеркәсіп компанияларының қызметкерлерді оқытуға және жабдыққа кеткен шығынының 40 %-ы | QazIndustry |
Қолдаудың бұл түрлерінің бәрі Кәсіпкерлік кодексте гранттармен қатар, бірақ жеке нысандар ретінде аталады: несиелер мен лизинг бойынша мөлшерлемені субсидиялау және шығындарды өтеу немесе субсидиялау.
5) жеке кәсіпкерлік субъектілеріне екінші деңгейдегі банктер, Қазақстанның Даму Банкі және лизинг қызметін жүзеге асыратын өзге де заңды тұлғалар беретін кредиттер және олар жасайтын лизинг мәмілелері бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялауДереккөз: ҚР Кәсіпкерлік кодексі, 94-бап 1-тармақ 4)–7) тармақшалар; damu.kz, «Іскер аймақ» және сауданы субсидиялау; 30.09.2026 салыстырылды
Субсидия кімге төленеді: сізге ме, банкке ме?
«Іскер аймақ» бойынша мөлшерлеме субсидиясын Даму кәсіпкерге емес, банкке аударады. Сіз банкке жай ғана азырақ пайыз төлейсіз, ал қалғанын сіз үшін қор төлейді.
Бұл Даму, банк және кәсіпкер арасындағы үшжақты субсидиялау шартымен рәсімделеді. Мысал: банк 20 %-бен несие берді. Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі қазір 16,25 %, бұл 17 %-дан төмен, мұндай жағдайда сіз дәл 12,6 % төлейсіз, ал қалған 7,4 %-ды Даму төлейді. Мұндай субсидияда ақшаны ешкім қолына алмайды, сондықтан оны басқа мақсатқа жұмсау мүмкін емес.
субсидиялар – субсидиялау шарты негізінде кәсіпкерлерді субсидиялау шеңберінде қаржы институтына қаржы агенттігі төлейтін өтеусіз және қайтарымсыз негіздегі мерзімді төлемдерДереккөз: «Іскер аймақ» бірыңғай бағдарламасы, ҚР Үкіметінің 30.12.2025 № 1176 қаулысы, 1-қосымша, 3-тармақ 11), 11-1) тармақшалар, 12-тармақ; базалық мөлшерлеме — nationalbank.kz, 04.09.2026 шешімі; adilet.zan.kz, 30.09.2026 редакциясы
Субсидияның гранттан айырмасы
Екеуін де қайтарудың қажеті жоқ. Бірақ субсидия нақты бір шығынды, мысалы несие пайызын арзандатады және көбіне банкке немесе сатушыға кетеді. Грант — жобаңызға конкурс арқылы алынатын сома, мысалы 400 АЕК-ке дейін, яғни 2026 жылы 1 730 000 ₸.
Бюджет кодексінде грант деп шетелдік донорлардың мемлекеттік ұйымдарға көмегі аталады, бұл анықтама бизнеске қатысты емес. Кәсіпкерлерге гранттар жеке қағидалар бойынша беріледі, мысалы бизнес-идеяға 400 АЕК-ке дейін немесе әлеуметтік кәсіпкерлерге 5 млн ₸-ге дейін. Даму қорында грант жоқ: қор мөлшерлемені субсидиялайды, несиелерге кепілдік береді, ал «Өрлеу» бағдарламасы бойынша қарыз және лизинг береді.
Грант – донорлар Қазақстан Республикасының мемлекеттік ұйымдарына беретін өтеусіз қаржылай немесе техникалық көмек.Дереккөз: ҚР Бюджет кодексі, 163-бап 1-тармақ; Гранттар беру қағидалары № 272, 11-тармақ; adilet.zan.kz, 29–30.09.2026 салыстырылды
Бизнеске арналған субсидиялар мен гранттар
Әр субсидия мен гранттың шарттары — мемлекеттік қолдау бөлімінде.
Жиі қойылатын сұрақтар
Субсидияны қайтару керек пе?
Жоқ, субсидия — қайтарымсыз төлем. Бірақ субсидиялар кәсіпкерге міндеттемелер жүктейді: «Іскер аймақ» бойынша айналым несиесінде кіріс пен еңбекақы төлеу қоры инфляциядан баяу өспеуге тиіс.
ЖК-ға бизнес ашқаны үшін субсидия төлене ме?
Жоқ, ЖК ашқаны үшін бөлек төлем жоқ. Шарттарға сай келсе, ЖК несие мөлшерлемесіне субсидия немесе грант ала алады.
Мөлшерлеме субсидиясын кім төлейді?
«Даму» қоры: Кәсіпкерлік кодекс бойынша несиелер мен лизинг мөлшерлемесін субсидиялау — оның міндеттерінің бірі. Бұған ақша жергілікті және республикалық бюджеттерден бөлінеді.
Әрі қарай
«Даму» арқылы жеңілдетілген несие ала аласыз ба?
Телефонмен айтамыз: қай талапқа сай келесіз, нені толықтыру керек. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.