Қазақстандағы кредиттік бюролар: қандай бар және бизнеске не үшін керек
Кредиттік бюро — сіздің қарыздарыңыз туралы мәлімет жинап, несие тарихын жүргізетін және ол бойынша есеп беретін ұйым. Қазақстанда олар екеу: Мемлекеттік кредиттік бюро және Бірінші кредиттік бюро. Банк несие немесе кепілдік беру-бермеуді шешпес бұрын бюро есебін қарайды. Төменде — қандай бюролар бар, олар сіз туралы не біледі, бір-бірінен немен ерекшеленеді, оларға мәліметті кім береді, есебіңізді кім көре алады және сіз не талап етуге құқылысыз.
Қарапайым тілмен айтқанда, кредиттік бюро дегеніміз не?
Кредиттік бюро адамдар мен компаниялардың қарыздары туралы мәлімет жинайды, оларды несие тарихы ретінде 5 жыл сақтайды және сол бойынша есеп береді. Есеп — тарихтан үзінді көшірме: қандай несиелеріңіз бар, қалай төлейсіз, мерзімі өткен берешек болды ма.
Бюроның өзі ақша бермейді және несие туралы шешім қабылдамайды. Шешімді банк қабылдайды, ал бюро есебі ол үшін сіздің төлем тәртібіңіз туралы мәлімет көзі. Есептерден бөлек, бюро скоринг, яғни қарыз алушының сенімділік балын есептей алады және біреу тарихыңызды сұратқанда немесе онда бір нәрсе өзгергенде хабарлама жібере алады.
Заң мұндай әр ұйымның атауында «кредиттік бюро» деген сөздің болуын талап етеді. «Несие тарихы бюросы» — дәл сол ұйым: Ресейде мұндай ұйымдарды әдетте солай атайды.
кредиттік бюро - кредиттік тарихты қалыптастыруды, кредиттік есептер беруді және өзге де қызметтер көрсетуді жүзеге асыратын ұйымДереккөз: «Кредиттік бюролар және Қазақстан Республикасында кредиттік тарихты қалыптастыру туралы» ҚР 06.07.2004 № 573-II Заңы, 1-бап 6) тармақша, 6-бап 4-тармақ, 7-бап; adilet.zan.kz, қолданыстағы редакция, 30.09.2026 салыстырылды
Қазақстанда қандай кредиттік бюролар бар?
Екі бюро жұмыс істейді: «Мемлекеттік кредиттік бюро» АҚ (mkb.kz) және «Бірінші кредиттік бюро» ЖШС (1cb.kz). Ұлттық Банк 2025 жылы азаматтарға «Сұрақ-жауап» бөлімінде осылай жауап берген.
| Мемлекеттік кредиттік бюро | Бірінші кредиттік бюро | |
|---|---|---|
| Иесі кім | Ұлттық Банк, акциялардың 100 %-ы | жеке компания |
| Мәлімет қайдан келеді | банктер, МҚҰ және коллекторлар әрдайым береді, қарыз алушының келісімі қажет емес | кредиторлар шарт бойынша және тек қарыз алушының келісімімен береді |
| Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің рұқсаты | қажет емес | қажет |
| Өзіңіз туралы есеп | тегін, сұрау саны шектелмейді | жылына бір рет тегін, одан әрі ақылы |
Мәлімет көздері әртүрлі болғандықтан, Мемлекеттік бюродағы тарих әдетте толығырақ болады. Тарихыңызды банк көретіндей көргіңіз келсе, алдымен Мемлекеттік бюроның тегін есебін алыңыз, содан кейін Бірінші бюроның есебімен салыстырыңыз.
Ақпарат үшін: Қазақстан Республикасында кредиттік бюролардың қызметін мынадай ұйымдар жүзеге асырады: «Мемлекеттік кредиттік бюро» АҚ (https://www.mkb.kz/); «Бірінші кредиттік бюро» ЖШС (https://www.1cb.kz/).Дереккөз: ҚР Ұлттық Банкі, «Сұрақ-жауап» бөлімі, 21.02.2025 және 17.09.2025 жауаптары, nationalbank.kz (орыс тілінен аударма); № 573-II Заң, 6-бап 1, 3-тармақтар, 8-1-бап, 23-бап 1-тармақ; 30.09.2026 салыстырылды
Біріккен кредиттік бюро — қазақстандық бюро ма?
Жоқ. «Біріккен кредиттік бюро» (ОКБ) — Мәскеудегі ресейлік несие тарихы бюросы, сайты bki-okb.ru. Қазақстанда жұмыс істейтін бюролардың тізімінде ол жоқ.
ОКБ қазақстандық қарыз алушының тарихын жүргізбейді, одан алынған есеп қазақстандық банкке керек емес. Өз несие тарихыңызды іздесеңіз, жоғарыдағы екі бюроның біріне жүгініңіз: Мемлекеттік бюроға — eGov Mobile арқылы, Біріншісіне — 1cb.kz арқылы. ЖСН бойынша ақшаға «біріккен бюродан есеп» беруге уәде ететін сайттарды айналып өткен жөн.
«Объединенное Кредитное Бюро» акционерлік қоғамы / Қысқаша атауы «ОКБ» АҚ / Құрылған (тіркелген) күні 19.04.2004 / Мекенжайы 115184, МәскеуДереккөз: Ресей банктерінің қауымдастығы, қауымдастық мүшесінің карточкасы, asros.ru (орыс тілінен аударма); бюролар тізімі — nationalbank.kz, «Сұрақ-жауап»; 30.09.2026 салыстырылды
Кредиттік бюроға мәліметті кім береді?
Мәліметті банктер мен микроқаржы ұйымдары, коллекторлар, бөліп төлеуге сататындар, коммуналдық монополиялар, «Азаматтарға арналған үкімет» және бюромен шарт жасасқан басқа да ұйымдар береді. Заң оларды ақпарат берушілер деп атайды.
| Кім береді | Тарихқа не түседі |
|---|---|
| Банктер, МҚҰ, коллекторлар | несиелер, лизинг, факторинг, микрокредиттер, банк кепілдіктері: борыш сомасы, кесте және нақты төлемдер, кепіл, мөлшерлеме, мерзімі өткен берешек |
| Несиеге және төлемді кейінге қалдырып сататындар | бөліп төлеуге алынған тауарлар мен қызметтер бойынша борыштар |
| Коммуналдық монополиялар | тек мерзімі өткен борыштар: сомасы, күндері, мерзімі өткен күндер саны, өсімпұл, қызмет түрі |
| «Азаматтарға арналған үкімет» | жылжымайтын мүлікке құқықтар мен ауыртпалықтар, сондай-ақ несиеге ерікті тыйым салу мен оны алып тастау |
Бизнес үшін маңыздысы — компанияның да тарихы болады. ЖШС тарихында оның БСН-і, сондай-ақ бірінші басшылардың аты-жөні мен ЖСН-і көрсетіледі. Мәліметтер соңғы деректен кейін 5 жыл сақталады. Сондықтан бұрынғы мерзімі өткен берешек тарихтан бірден емес, қарыз туралы мәлімет келуі тоқтағаннан кейін бес жыл өткенде ғана жойылады.
ақпарат беруші - кредиттік бюроға ақпарат беруші жеке кәсіпкер немесе заңды тұлғаДереккөз: № 573-II Заң, 1-бап 3) тармақша, 14-бап 2-тармақ, 18-бап 1-тармақ, 24-бап 1, 4, 5, 5-1-тармақтар; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Кредиттік есебіңізді кім ала алады
Банк, МҚҰ немесе басқа кредитор толық есебіңізді тек сіздің келісіміңізбен алады. Келісімсіз есепті тек Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі, Ұлттық Банк және шектеулі жағдайда салық органы көреді. Заңда аталмағандарға есеп беруге тыйым салынған.
Келісімге несиеге немесе кепілдікке өтінім бергенде қол қоясыз. Банк оны кемінде 10 жыл сақтайды, ал есебіңізде күнтізбелік жыл ішінде тарихыңызды кімдер сұратқаны көрінеді. Тізімде сіз жүгінбеген банк болса, мұны анықтау керек.
Есепті алған банк оны құпия сақтауға және тек заңдағы мақсаттарға — несие бойынша тәуекелді және сіздің төлем қабілетіңізді бағалауға ғана пайдалануға міндетті. Сіз талап етсеңіз, ол алған есебін көрсетуге немесе көшірмесін беруге тиіс. Теріс мәліметтерді — 90 күннен асқан мерзімі өткен берешекті, банкроттықты, компанияның сот арқылы таратылуын — кредиторлар бюроға келісімсіз береді және бюродан келісімсіз алады.
Кредиттік есептерді осы тармақта көрсетілмеген тұлғаларға беруге жол берілмейді.Дереккөз: № 573-II Заң, 20-бап 1-тармақ, 21-бап 3-тармақ, 25-бап, 29-бап 1, 3-1, 5-тармақтар; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Кредиттік бюро алдындағы құқықтарыңыз
Жылына бір рет өзіңіз туралы есепті тегін аласыз, қате мәліметке дау айта аласыз және несиеге тегін тыйым сала аласыз. Қате туралы дау 15 жұмыс күні ішінде қаралады.
- Өзіңіз туралы есеп — кез келген бюрода жылына бір рет тегін, ал Мемлекеттік бюрода жеке тұлғаларға сұрау саны шектелмейді.
- Бюро жеке тұлғаға скорингті тегін береді.
- Есепте қате болса, бюроға немесе кредиторға өтініш беріңіз. Бюро немесе кредитор 15 жұмыс күні ішінде жауап береді, ал кредитор қатені растағаннан кейін дұрыс деректерді 10 жұмыс күні ішінде береді.
- Бюро қызметкері қателессе, түзетілген есеп алуға құқылысыз.
- Несиеге ерікті тыйым тегін қойылады және тегін алынады, бюролар оны нақты уақыт режимінде алады.
Тарихты бюро емес, деректі берген кредитор түзетеді. Сондықтан өтінішке қатені дәлелдейтін құжатты бірден қоса беріңіз: банктің қарыз өтелгені туралы анықтамасын немесе шартты. Қалай дау айтуға болатыны туралы толығырақ — несие тарихы туралы бетте.
алушыға берілген кредиттік есепте кредиттік бюро қызметкерлерінің әрекеті немесе әрекетсіздігі салдарынан ақпарат берушілер кредиттік бюроға берген ақпаратқа сәйкес келмейтін ақпарат болса, кредиттік бюролардан түзетілген кредиттік есепті сұратуғаДереккөз: № 573-II Заң, 21-бап 2, 2-1-тармақтар, 22-бап 1)–8) тармақшалар, 24-бап 5-тармақ, 31-бап; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Әр бюродан есепті қалай алуға болады
Толық нұсқаулар, бағалар мен байланыстар — әр бюро туралы және несие тарихы туралы жеке беттерде.
Жиі қойылатын сұрақтар
Кредиттік бюро есебін eGov арқылы алуға бола ма?
Иә. Мемлекеттік кредиттік бюроның есебі eGov Mobile қосымшасында «Кредиттік және сақтандыру тарихындағы Гид» бөлімінде тегін ашылады. Бірінші кредиттік бюроның есебін де egov.kz арқылы береді.
Банк бюроға мәлімет беруі үшін менің келісімім керек пе?
Мемлекеттік бюроға банк мәліметті әрдайым береді, келісім қажет емес. Бірінші кредиттік бюроға — тек сіздің келісіміңізбен, теріс мәліметтерді, мысалы, 90 күннен асқан мерзімі өткен берешекті қоспағанда.
Бюро нашар тарихты ақшаға өшіре ала ма?
Жоқ. Бюро тарихты тек кредитордың немесе бюроның өзінің қатесі расталса ғана өзгертеді. Мерзімі өткен берешек туралы дұрыс мәліметтер соңғы деректен кейін 5 жыл сақталады.
ЖШС-тің несие тарихы бола ма?
Иә. Компанияның БСН бойынша өз тарихы бар, онда бірінші басшылар да көрсетіледі. Корпоративтік есепті екі бюродан да алуға болады.
Әрі қарай
Несиеге өтінім бермес бұрын қай бағдарлама лайық екенін біліңіз
Компанияңызды қарап, өтінімді қайда беру керек екенін айтамыз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.