ЖК дегеніміз не: қарапайым тілмен
Қарапайым тілмен айтсақ, ЖК, яғни жеке кәсіпкер, — заңды тұлға құрмай, бизнесті өз атынан жүргізетін адам. Ол өз ЖСН-імен және өз тәуекелімен жұмыс істейді, ал бизнестің борышы үшін бүкіл жеке мүлкімен жауап береді. ЖК болуға тек Қазақстан азаматтары мен қандастардың құқығы бар. Төменде — ЖК-ның қандай түрлері бар, ЖК-ның ЖШС-тен айырмашылығы неде және тіркелу қашан міндетті.
ЖК дегеніміз не?
ЖК — кіріс табу үшін дербес қызмет жүргізетін азамат: өз меншігіндегі мүлікпен, өз атынан, өз тәуекелімен және өз мүлкімен жауап бере отырып. Дара кәсіпкерлікті Кәсіпкерлік кодекстің 30-бабы осылай анықтайды: заңда жеке кәсіпкер «дара кәсіпкер» деп аталады.
ЖК жаңа ұйым құрмайды. Азаматтық кодекс мұны «заңды тұлға құрмай» кәсіпкерлік деп атайды, ал ЖК-ны тіркеу — салық органында тіркеу есебіне тұру. Сондықтан өзіндік ЖК-ның бөлек нөмірі болмайды: ол өз ЖСН-імен жұмыс істейді. ЖК-ны тіркеу туралы куәлік 2017 жылдан бері берілмейді, мөр міндетті емес.
Шетелдіктер Қазақстанда ЖК аша алмайды: заң мұны тек азаматтар мен қандастарға рұқсат етеді. ЖК шарттарда өзінің жеке кәсіпкер ретінде әрекет ететінін көрсетуге тиіс. Бірақ көрсетпесе де, бұл оны жауапкершіліктен босатпайды.
Қазақстан Республикасы азаматтарының, қандастардың таза кіріс алуға бағытталған, жеке тұлғалардың өздерінің меншігіне негізделген және жеке тұлғалар атынан, олардың тәуекел етуімен және мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылатын дербес, бастамашыл қызметі дара кәсіпкерлік болып табылады.Дереккөз: ҚР Кәсіпкерлік кодексі, 30-бап 1-тармақ, 33, 37-баптар; ҚР Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім), 19-бап 1, 2-тармақтар; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
ЖК-ның қандай түрлері бар?
Өзіндік ЖК — өз мүлкімен жұмыс істейтін бір адам. Бірлескен ЖК — ортақ мүлікпен жұмыс істейтін бірнеше адам, мысалы, ерлі-зайыптылар, шаруа қожалығы немесе ортақ жекешелендірілген тұрғын үйі бар отбасы, жай серіктестік.
Өзіндік ЖК үшін жұбайының келісімі қажет емес. Бірақ іске ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі, мысалы, ортақ көлік немесе үй-жай салынса, екінші жұбайдың нотариат куәландырған келісімі керек. Өзіндік ЖК фермер қожалығы нысанында да жұмыс істей алады.
Бірлескен ЖК-да барлық мәміле барлық қатысушының атынан жасалады. Мұндай ЖК БСН алады, ал өзіндік ЖК ЖСН-імен қалады.
Некеде тұратын жеке тұлғаның өзіндік кәсіпкерлікті жүзеге асыруы үшін жұбайының келісімі талап етілмейді.Дереккөз: ҚР Кәсіпкерлік кодексі, 30-бап 2-тармақ, 31, 32-баптар; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
ЖК-ның ЖШС-тен айырмашылығы неде?
Басты айырмашылық — жауапкершілікте. ЖШС борышы үшін өз мүлкімен жауап береді, ал ЖК адамның өзінің бүкіл мүлкімен жауап береді (заң бойынша өндіріп алуға болмайтын мүліктен басқа).
| ЖК | ЖШС | |
|---|---|---|
| Бұл не | бизнес жүргізетін адам | бөлек заңды тұлға |
| Нөмір | ЖСН, бірлескен ЖК-да — БСН | БСН |
| Бизнестің борышы үшін жауап береді | адамның бүкіл жеке мүлкі | серіктестіктің мүлкі |
| Тіркеу | салық органында тіркеу есебіне тұру | заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу |
ЖК банкрот болса, бизнеске қатысы жоқ жеке борыштар бойынша кредиторлар да өз талаптарын қоя алады. Ал өтелмей қалған борыш банкроттықтан кейін де адамның өзінде қалады. Сондықтан ірі несие мен тәуекелі жоғары келісімшарттар үшін ЖШС-ті қарастырған жөн.
Тұрақты жалдамалы қызметкерлеріңіз болса немесе жылдық кірісіңіз 360 АЕК-тен, яғни 2026 жылы 1 557 000 ₸-ден асса, ЖК ретінде тіркелу міндетті. Арнаулы режимдегі өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға тіркелу қажет емес.
Азамат өз міндеттемелері бойынша өзіне тиесілі бүкіл мүлікпен жауап береді, бұған заңдарға сәйкес ақы өндіріп алуға болмайтын мүліктер кірмейді.Дереккөз: ҚР Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім), 20-бап 1-тармақ, 21-бап 2, 3-тармақтар; ҚР Кәсіпкерлік кодексі, 30-бап 1-тармақ, 35-бап 2, 3-тармақтар; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
ЖК-ны қалай ашуға болады және бастауға ақшаны қайдан алуға болады
Салық режимін қалай таңдау керек, іс жүзінде ЖК-ның ЖШС-тен айырмашылығы неде және ЖК-ға қандай несиелер беріледі — анықтамалықтағы мақалаларда.
Жиі қойылатын сұрақтар
ЖК қалай толық аталады?
Жеке кәсіпкер. Заңда — дара кәсіпкер.
ЖК заңды тұлға ма?
Жоқ. Заң заңды тұлға құрмай жүргізілетін кәсіпкерлік туралы айтады. ЖК — кәсіпкер ретінде тіркелген адамның өзі.
Шетелдік Қазақстанда ЖК аша ала ма?
Жоқ. Жеке кәсіпкер тек Қазақстан азаматтары мен қандастар бола алады, қалғандарына заң бұған тыйым салады.
ЖК-ға мөр керек пе?
Жоқ. Заң бойынша ЖК-ның мөрі болуы мүмкін, бірақ бұл міндетті емес.
Әрі қарай
Бизнесті дамытуға қаржы керек пе?
Мақсатыңызға қарай несие, «Даму» бағдарламасын немесе кепілдік таңдап береміз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.