Қой фермасының бизнес-жоспары есептерімен: еркек тоқтыларды бордақылау, субсидиялар, ветеринария және несиелер
Қой фермасының бизнес-жоспары шаруашылық түрін таңдаудан басталады: өз аналық табыныңызды ұстайсыз ба, әлде еркек тоқтыларды сатып алып, бордақылайсыз ба. Сізге қандай субсидия тиесілі болатыны осыған байланысты. Төменде Ұлттық статистика бюросының бағалары бойынша 100 еркек тоқтыны 60 күн бордақылау есебі шартты түрде берілген. Одан әрі ЭҚЖЖ коды, басына төленетін субсидиялар, міндетті бірдейлендіру мен ветеринариялық құжаттар, санитариялық аймақ, салықтар, фермерлерге несие беретін бағдарламалар туралы айтамыз. Сандарды өз сандарыңызбен ауыстырсаңыз, есеп банкке немесе Аграрлық несие корпорациясына жарайды.
Қой фермасының ЭҚЖЖ коды қандай?
Қой фермасы 01.45.0 «Қойларды және ешкілерді көбейту» кодымен жұмыс істейді. Бәріне бір код: аналық табын, өсіру мен бордақылау, сүт және жуылмаған жүн. Қошқарларды бордақылауға бөлек код жоқ.
Қойды өзіңіз сойып, ұшаларын бөлшектесеңіз, бұған екінші код керек — 10.11.0, оның мемлекеттік қолдау шарттары басқа. Басқа біреудің қойын ақыға қырқу — 01.45 емес, 01.62.0 коды бар мал шаруашылығындағы қызметтер. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлға режимінде қой өсіруге болмайды: өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған тізбеде мал шаруашылығынан тек осы қызметтер бар.
01.45.0 Қойларды және ешкілерді көбейту. Бұл ішкі класқа: - қойларды және ешкілерді өсіру және көбейту - қойлардың және ешкілердің шикі сүтін өндіру - өңделмеген жүнді (жуылмаған) және мамықты өндіру кіредіДереккөз: ҚР ҰЖ 03-2019 Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші, № 4 өзгерісімен, 01.45.0, 01.62.0, 10.11.0 ішкі кластары; ҚР Үкіметінің № 994 қаулысы; stat.gov.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Қой фермасының бизнес-жоспары есептерімен: 100 еркек тоқтыны бордақылау
Біздің шартты мысалда ферма 30 кг-дық 100 еркек тоқты сатып алып, 60 күн бордақылап, оларды 42 кг-ға жеткізеді. Бір циклдегі түсім — шамамен 5,87 млн ₸, салықтан кейінгі пайда — шамамен 460 мың ₸, яғни айына шамамен 230 мың ₸.
| Көрсеткіш | Қалай есептейміз | 60 күндік циклге |
|---|---|---|
| Түсім | 100 бас × 42 кг × 1 397 ₸ | 5 867 400 ₸ |
| Еркек тоқтыларды сатып алу | 100 бас × 30 кг × 1 397 ₸ | 4 191 000 ₸ |
| Жемшөп | 12 кг салмақ қосу × 6 азықтық бірлік × бір бірлікке шартты түрде 1 кг арпа × 81 ₸ × 100 бас | 583 200 ₸ |
| Ветеринария, сырғалар, басқа шығыстар | шартты түрде | 100 000 ₸ |
| Жұмысшы | шартты түрде айына 150 000 ₸ | 300 000 ₸ |
| Оңайлатылған декларациядағы салық | түсімнің 4 %-ы | 234 696 ₸ |
| Пайда | түсімнен шығыстарды шегереміз | 458 504 ₸ |
Бағалар Ұлттық статистика бюросының 2026 жылғы тамыздағы деректерінен алынды: өндірушідегі тірі салмақтағы қойдың килограмы орта есеппен 1 397 ₸ тұрды, Ақтөбе облысында 1 000 ₸-ден Алматы облысында 2 005 ₸-ге дейін; арпаның тоннасы — 81 276 ₸, пішеннің тоннасы — шамамен 43 000 ₸. 2026 жылғы 23 қыркүйекте дүкендерде қой етінің килограмы орта есеппен 4 530 ₸ болды. Тәулігіне 150–250 г салмақ қосу және 1 кг салмақ қосуға 5,5–7 азықтық бірлік — бекітілген нормалар емес, қазақстандық агропорталдың бағдарлары.
Мысалда еркек тоқтыларды қандай килограмдық бағамен сатып алсақ, сол бағамен сатамыз. Бүкіл табыс қосылған салмақтан түседі, сондықтан пайда ең алдымен тоқты қанша салмақ қосқанына және оны қандай бағамен сатып алып, қандай бағамен сатқаныңызға байланысты. Бағасы төмен өңірден арзанырақ сатып алсаңыз, нәтиже айтарлықтай өседі.
Қозылар жақсы күйге және 35-45 кг тірі салмаққа жеткенде жайылымда семіртуден шығарылады; 50-60 күн бойы қарқынды бордақылау ұсынылады: 1 кг тірі салмақ қосуға 5,5-7,0 азық өлшемі жұмсалады.Дереккөз: ҰСБ, «ҚР ауыл шаруашылығындағы баға индекстері мен бағалар, 2026 жылғы тамыз», 5–6-кестелер; ҰСБ, 23.09.2026 күнгі әлеуметтік маңызы бар тауарлардың орташа бағалары; baibolsyn.kz, Қазақстандағы қой тұқымдары; 30.09.2026 салыстырылды
Қой шаруашылығына қандай субсидиялар беріледі?
Басты субсидия — бордақылауға немесе союға сатылған әр еркек тоқтыға 3 000 ₸, ал қаңтардан сәуірге дейін сатса — 7 000 ₸. Бірақ оны тоқтысы өз шаруашылығында туған фермер ғана алады: өз саулықтарыңыз және бірдейлендіру дерекқорында тіркелген төл болуы керек. Басқаның еркек тоқтыларын тек сатып алып, бордақыласаңыз, бұл субсидия сізге тиесілі емес.
Еркек тоқтыны 4–12 айлығында бордақылау алаңына немесе тәулігіне кемінде 300 бас союға қуаты бар ет комбинатына сату керек. 7 000 ₸ жоғары норматив үшін тоқты 4–6 айлық болуы керек, ал бордақылау алаңына салмағы кемінде 25 кг болғанда тапсырылады. Өтінім 20 қаңтардан 20 желтоқсанға дейін және сатқаннан кейін 6 айдан кешіктірмей беріледі.
- Асыл тұқымды қой сатып алу: отандық басына 26 000 ₸, импорттық саулыққа 52 000 ₸, импорттық қошқарға 260 000 ₸, бірақ сатып алу бағасының жартысынан аспайды. Саулықтарды кемінде 2 жыл ұстау керек.
- Қайта өңдеуге берілген жүн: биязы және жартылай биязы жүн — 60-сападан бастап жүннің килограмына 200 ₸, 50-сападан бастап 150 ₸, қылшықты және жартылай қылшықты жүн — 25 ₸.
- Жайылымға құдық немесе ұңғыма: мемлекет салынған қаражаттың 50 %-ын өтейді, Маңғыстау облысында — 80 %-ға дейін.
- Бордақылау алаңы: салынған қаражаттың 25 %-ы, бірақ бір мезгілде кемінде 5 000 бас ұсталатын алаңға ғана.
- Жемшөп: әкімдік оны жергілікті бюджеттен арзандата алады және басына берілетін соманы өзі белгілейді, бірақ тек төтенше жағдайда немесе жемшөп дайындауға мүмкіндік бермеген, Қазгидромет анықтамасымен расталған қолайсыз ауа райы кезінде ғана.
5. Бордақылау алаңдарына бордақылауға немесе ет өңдеу кәсіпорындарына союға өткізілген ұсақ малдың еркек дарағының құнын арзандату | Сатылған бас | 3 000 | 5.1 … (маусымдық жеткізілімдер) | Сатылған бас | 7 000Дереккөз: ҚР АШМ 15.03.2019 № 108 бұйрығы, 1–2-қосымшалар, «Қой шаруашылығы» бөлімі (15.06.2026 № 240 редакциясы); АШМ № 317 бұйрығы, № 4 және 5 жобалардың паспорттары; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Қой фермасына қандай ветеринариялық талаптар қойылады?
Әр қой міндетті түрде бірдейлендіріледі: оң құлағына өмір бойы алуға болмайтын сырға тағылады. Фермаға ветеринариялық-санитариялық қорытынды мен есепке алу нөмірі керек: оларсыз субсидия да, асыл тұқымды малға немесе бордақылауға АНК несиесі де берілмейді.
Алдымен ветеринариялық-санитариялық қорытынды алынады — 4 жұмыс күнінде, ақылы, бланк құны бойынша. Содан кейін соның негізінде 2 жұмыс күнінде есепке алу нөмірі беріледі, әрі қорытынды берілгеніне 30 күннен аспаған болуы керек. Екі қызметке де бір өтініммен тапсырыс беруге болады. 2026 жылдан бастап есепке алу нөмірі 3 жылға беріледі, ал үй-жай одан қысқа мерзімге жалға алынса — жалға алу мерзіміне.
Қозыларға 7 күн толғаннан кейін 14 жұмыс күнінен кешіктірмей сырға тағылады. Бүкіл отарға бір ветеринариялық паспорт рәсімдеуге болады, тегін, 2 жұмыс күнінде. Әр жаңа қой партиясы ветеринариялық анықтамамен немесе сертификатпен әкелініп, 30 күн карантинде ұсталады. Етті тек мал сою пунктінде немесе ет комбинатында ветеринар дәрігердің тексеруімен сойылған қойдан ғана сатуға болады: сату үшін ферма ауласында союға тыйым салынған.
Ірі қара және ұсақ мал, түйелер мен шошқалардың оң құлақтарына бір аспалы сырғадан бекітіледі.Дереккөз: ҚР «Ветеринария туралы» Заңы, 32-бап; бірдейлендіру қағидалары, № 7-1/68 бұйрық, 2, 8, 10, 29, 32-тармақтар; есепке алу нөмірлерін беру қағидалары, № 7-1/37 бұйрық, 6, 7, 12-тармақтар; ветеринариялық құжаттарды беру қағидалары, № 7-1/453 бұйрық, 21, 26-тармақтар; № 7-1/498 бұйрық, 217-тармақ, және № 7-1/587 бұйрық, 18-тармақ; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Қой фермасының санитариялық аймағы мен экологиясы
600 және одан көп қойы бар ферма Экология кодексі бойынша III санаттағы объект: әкімдікке қоршаған ортаға әсер ету туралы декларация тапсырыңыз. 15 000 бас және одан көп болса, экологиялық рұқсат керек. 600 бастан аз болса — IV санат, декларация керек емес.
3 000–5 000 қойлық шаруашылық — III қауіптілік сыныбы, санитариялық-қорғаныш аймағы 300 м. 3 000 бастан аз отар үшін санитариялық қағидаларда бөлек тармақ жоқ, сондықтан аймақ көлемін өз ауданыңыздың санитариялық қызметінен нақтылаңыз. Қой фермасынан құс фермасына дейін кемінде 200 м, ал ірі қара мал фермасына дейін 150 м болуы керек. Көңді үйіп сақтайтын алаң да III сыныпты объект, аймағы 300 м, жабық көң қоймасы — II сынып, аймағы 500 м, ал ашық көң қоймасы — I сынып, аймағы 1 000 м.
68) мыналарды: … 600 бастан бастап және одан көп қой мен ешкі өсіру жөніндегі мал шаруашылықтары;Дереккөз: ҚР Экология кодексі, 2-қосымша, 2-бөлім 7.7-тармақ, 3-бөлім 1-тармақ 68-тармақша; № ҚР ДСМ-2 бұйрық, 1-қосымша, 40–42-тармақтар; № 7-1/498 бұйрық, 3 және 6-қосымшалар; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Қой фермасына қандай салық режимін таңдаған жөн?
Өз немесе жалға алған ауыл шаруашылығы жеріңіз болса, шаруа және фермер қожалықтарына арналған арнаулы режим тиімдірек: өз өніміңізді сатудан түскен табыстың 0,5 %-ы. Жер болмаса — оңайлатылған декларация, түсімнің 4 %-ы.
Фермер қожалықтарына арналған режим ауыл шаруашылығы өнімін өзіңіз өндіруге қолданылады. Сатып алынып, 2 ай бордақыланған еркек тоқты өз өндірісіңізге жата ма, Салық кодексі бұл туралы тура айтпайды, сондықтан тек бордақылаумен айналыссаңыз, мұны салық органынан нақтылаңыз. Өз аналық табыныңыз болса, мәселе жоқ.
1. Шаруа немесе фермер қожалықтарына арналған арнаулы салық режимін Қазақстан Республикасының аумағында жеке меншік және (немесе) жерді пайдалану (кейінгі жер пайдалану құқығын қоса алғанда) құқығында жер учаскелері болған кезде шаруа немесе фермер қожалықтары қолдануға құқылы.Дереккөз: ҚР 18.07.2025 № 214-VIII Салық кодексі, 715, 723, 728–733-баптар; ҚР Үкіметінің № 970 қаулысы; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Қой фермасына қаражат: АНК несиелері, «Іскер аймақ» және Даму кепілдіктері
Жаңа бастаған фермерге Аграрлық несие корпорациясының «Іскер» несиесі жарайды: мал мен жемшөпке 6 %-бен 84 айға дейінгі мерзімге 5 млн ₸-ге дейін. Берілгеніне 3 жылдан аспаған «Бастау Бизнес» курсының сертификаты керек. Кемінде 1 000 қойлық үлкен жаңа фермаға «Жайлау» бар — 10 жылға 200 млн ₸-ге дейін.
| Бағдарлама | Қой фермасына арналған шарттар |
|---|---|
| АНК «Іскер» | 6 %, көпбалалы және аз қамтылғандарға 4 %, 5 млн ₸-ге дейін, 84 айға дейін |
| АНК «Жайлау» | кемінде 1 000 қойлық жаңа фермалар, 200 млн ₸-ге дейін, 10 жылға дейін, төлемді 24 айға дейін кейінге қалдыру; тек банк немесе АШК арқылы |
| АНК «Игілік» және «Береке» | 6 %, 7 жылға дейін, тек кемінде 500 бас импорттық асыл тұқымды қой, өз үлесіңіз кемінде 15 % |
| АНК, мал шаруашылығындағы айналым қаражаты | 5 %, 12 айға дейін, кемінде 1 000 мал орны бар бордақылау |
| «Іскер аймақ» | базалық мөлшерлеме 16,25 % болғанда фермер 12,6 % төлейді, қалғанын мемлекет төлейді; тек банк несиелері бойынша, АНК емес, және тек әкімдік мал шаруашылығын таңдаған жерде: 200 аудан мен қаланың 99-ы; Астанада, Алматыда және Шымкентте — жоқ |
| Даму агрокепілдіктері | «инвестициялар және айналым қаражаты» — өз кепіліңіз кемінде 50 %, «100 % айналым қаражаты» — кемінде 15 % |
| 400 АЕК грант | 1 730 000 ₸-ге дейін, малға жұмсауға болады, әлеуметтік осал жеті топқа арналған |
Бір несие бойынша Ауыл шаруашылығы министрлігінің мөлшерлеме субсидиясы мен «Іскер аймақты» қатар алуға болмайды: біреуін таңдаңыз. Асыл тұқымды мал мен бордақылауға АНК несиелерін алу үшін есепке алу нөмірі, ветеринариялық-санитариялық қорытынды және бірдейлендіру дерекқорында мал басының есебі, ал бордақылау үшін бұған қоса жер немесе жемшөпке жасалған шарттар керек болады.
Мерзімі — мақсаттардың көпшілігі үшін 60 айға дейін, мал шаруашылығы үшін 84 айға дейін.Дереккөз: agrocredit.kz, «Іскер», «Жайлау», «Игілік» және «Береке», «Мал шаруашылығындағы айналым қаражатын толықтыру» бағдарламалары; damu.kz, 01450 коды бойынша бағдарлама іріктеу және «Іскер аймақ» әкімдіктерінің тізімдері; ЕХӘҚМ № 272 бұйрығы; 30.09.2026 салыстырылды
Бизнес-жоспар үлгісі және фермерлерге арналған бағдарламалар
Жалпы бизнес-жоспар үлгісі, сүт фермасының бизнес-жоспары, Аграрлық несие корпорациясы және фермерлерге субсидиялар — көршілес беттерде.
Жиі қойылатын сұрақтар
Саулық қанша тұрады?
2026 жылғы тамызда базарларда басы орта есеппен 85 770 ₸, тұқымдық қошқар — 96 184 ₸, бір жастан асқан ұрғашы тоқты — 63 005 ₸.
Шағын фермадағы қойларға сырға керек пе?
Иә. Шаруашылықтың көлеміне қарамастан, барлық ауыл шаруашылығы жануарларын бірдейлендіру міндетті.
Өз фермаңыздан қой етін сатуға бола ма?
Иә, бірақ тек мал сою пунктінде немесе ет комбинатында сою алдында және союдан кейін ветеринариялық тексеруден өткен қойдың етін ғана.
Әрі қарай
Банкке немесе «Даму»-ға бизнес-жоспар керек пе?
Жоба мен соманы жазыңыз. Жұмыс басталғанға дейін мерзімі мен бағасын айтамыз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.