Сүт фермасының бизнес-жоспары есептерімен: сүтке субсидия, ветеринариялық талаптар, салықтар және мемлекеттік қолдау
Сүт фермасының бизнес-жоспары әдетте 50 сиыр шегіне құрылады: мемлекет сатылған әр килограмм сүтке қосымша ақыны осы табыннан бастап төлейді. Төменде — 50 сиырлы ферманың субсидиямен және субсидиясыз шартты есептері. Одан әрі — ферма тағы қандай субсидиялар ала алатыны, ветеринариялық талаптар, ЭҚЖЖ коды, шаруа қожалықтарына арналған салық режимі және «Даму» қорының бағдарламалары. Ірімшік пен кефир жасайтын өз цехыңызды ойласаңыз, оның шарттары басқа — олар да төменде.
Сүт фермасының ЭҚЖЖ коды қандай?
Сүт фермасы 01.41.0 «Сүтті бағыттағы ірі қара малды көбейту» кодымен жұмыс істейді: оған табын да, шикі сүт алу да кіреді. Ферма сүзбе, ірімшік, сары май, кефир немесе пастерленген сүтті өзі жасаса, бұл екінші код — 10.51.1.
Етті бағыттағы мал мен бордаққа қойылған бұқашықтардың коды басқа — 01.42.0. Ешкі мен қой сүті — 01.45, бие сүті — 01.43.1, түйе сүті — 01.44. Шаруашылықта мал да, егістік те болса, ал бірде-бір сала өнімнің 66 %-ынан астамын бермесе, код — 01.50.0 «Аралас ауыл шаруашылығы». 10.51.1 екінші коды маңызды: сүтті қайта өңдеу «Даму» қорының фермаға ашық емес өнеркәсіптік бағдарламаларына жол ашады.
01.41.0 Сүтті бағыттағы ірі қара малды көбейту. Бұл ішкі класқа: - сүтті бағыттағы ірі қара малды өсіру және көбейту - шикі сиыр сүтін және басқа ірі қара малдың шикі сүтін өндіру кіредіДереккөз: Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші ҚР ҰЖ 03-2019, № 4 өзгерісімен, 01.41.0, 01.42.0, 01.50.0, 10.51.1 ішкі кластары; stat.gov.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Сүт фермасының бизнес-жоспары есептерімен: 50 сиыр
Біздің шартты мысалда 50 сиырлы ферма қайта өңдеушіге айына 20 т сүтті килограмын 250 ₸-ден сатады. Килограмына 20 ₸ субсидиямен түсім — 5,4 млн ₸, шығыс — шамамен 4,5 млн ₸, пайда — шамамен 904 мың ₸. Субсидиясыз пайда шамамен 506 мың ₸ болар еді.
| Көрсеткіш | Қалай есептейміз | Айына |
|---|---|---|
| Сүттен түсетін түсім | 250 ₸-ден 20 000 кг | 5 000 000 ₸ |
| Сүтке субсидия | 20 ₸-ден 20 000 кг | 400 000 ₸ |
| Жемшөп | шарттар және өз дайындауыңыз бойынша | 2 500 000 ₸ |
| Бес қызметкердің жалақысы, салықтарымен бірге | штат кестесі бойынша | 1 250 000 ₸ |
| Ветеринария, вакцинация, сүт талдаулары | жоспар бойынша | 150 000 ₸ |
| Электр қуаты және су | шоттар немесе бағалау бойынша | 250 000 ₸ |
| Жанармай және техника жөндеу | жоспар бойынша | 300 000 ₸ |
| Шаруа қожалығы режиміндегі салық | түсім мен субсидияның 0,5 %-ы | 27 000 ₸ |
| Өзіңіз үшін төлемдер | жарналарға арналған табыс 85 000 ₸ болғанда | 18 700 ₸ |
| Пайда | түсім мен субсидиядан барлық шығысты шегереміз | 904 300 ₸ |
Сандар шартты: сауым мөлшерін, сүттің сатып алу бағасын және жемшөп құнын өз шаруашылығыңыз бен қайта өңдеушімен жасалған шарт бойынша алыңыз. Мысалдағы айына 400 мың ₸ субсидия — пайданың жартысына жуығы. Сондықтан ферма бизнес-жоспарында алдымен субсидияның барлық шартын орындайтыныңызды тексеріңіз, содан кейін ғана оны есепке енгізіңіз.
Ең үлкен шығыс бабы — жемшөп. Өз жеріңіз шөп пен астық берсе, бұл бап азаяды, бірақ онда шығысқа техника, тұқым және жанармай қосылады. Бизнес-жоспарда жемшөптің қаншасын өзіңіз дайындайтыныңызды және қаншасын сатып алатыныңызды көрсетіңіз.
Сүт фермасы қандай субсидиялар алады?
Субсидия сатылған сүттің әр килограмына беріледі: табында кемінде 50 сиыр болса — 20 ₸, кемінде 400 болса — 30 ₸, кемінде 600 болса — 45 ₸. Шарттары: ферманың есепке алу нөмірі, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер, бірдейлендіру дерекқорында кемінде 50 сиыр, сүтті есепке алу нөмірі бар қайта өңдеушіге сату немесе өз қайта өңдеу цехына беру, әр сиырдың сүтін ай сайын аккредиттелген зертханада талдау және арнайы комиссияның фермаға берген қорытындысы.
- Өтінім 20 қаңтардан 20 желтоқсанға дейін беріледі, бірақ сатылған сүттің ақысы төленгеннен кейін 6 айдан кешіктірілмейді.
- 10–20 сиырлы ферма субсидияны өзі ала алмайды. Шағын шаруашылықтар оны өз сүт қабылдау пункті бар ауыл шаруашылығы кооперативі арқылы алады: онда 50 сиыр шегі жоқ, бірақ бір сиырдан жылына 7 500 кг сауымның жоғарғы шегі бар.
- Асыл тұқымды құнажындар мен буаз қашарлар сатып алу да субсидияланады: отандық малдың әр басына 350 000 ₸, ТМД елдерінен әкелінгеніне — 390 000 ₸, Еуропадан, Америкадан және Австралиядан әкелінгеніне — 700 000 ₸. Оларды кемінде 2 жыл ұстау керек.
- Сиыр қора салуға 25 % инвестициялық субсидия тек кемінде 400 сиыры бар фермаларға, ал жабдыққа — мысалы, сүт құбыры бар сауу қондырғысына — кемінде 50 сиыры барларға беріледі.
- Сүтті қайта өңдейтін өз цехыңызды да 25 %-ға субсидиялауға болады, егер ол тәулігіне кемінде 1 т сүт өңдесе.
1. Есепке алу нөмірінің болуы. 2. Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлердің болуы… 3. АЖБ-да … кемінде 50 бас бағымдағы аналық бастың тіркелген болуы.Дереккөз: ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 15.03. № 108 бұйрығы, Асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды, мал шаруашылығы өнімінің өнімділігі мен сапасын арттыруды субсидиялау қағидалары, 1–2-қосымшалар; № 317 бұйрық, № 6 және № 8 жоба паспорттары; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Сүт фермасына қандай ветеринариялық және санитариялық талаптар қойылады?
Әр сиыр міндетті түрде бірдейлендіріледі: жеке нөмір, дерекқорға жазба және ветеринариялық паспорт. Фермаға өндіріс объектісінің есепке алу нөмірі керек, онсыз сүтке субсидия да жоқ. Мал сатып алу, төл алу, сою және сату туралы иесі ветеринариялық қызметке хабарлайды, ал вакцинация мен диагностиканы өзі қамтамасыз етеді.
- Сүт пен мал сатуға ветеринариялық қызмет ветеринариялық анықтама береді, тасымалдағанда — ветеринариялық сертификат.
- 50 басқа дейінгі ферманың санитариялық-қорғаныш аймағы — 100 м, 1 200 басқа дейінгі фермада — 300 м. Жабық көң сақтау орны — II сынып, ашығы — I сынып, аймағы 1 000 м. Учаске таңдағанда мұны ескеріңіз.
- Ірі қара мал кемінде 150 бас болса, ферма Экологиялық кодекстің III санатына түседі және әкімдікке әсер ету туралы декларация береді. 1 500 бастан бастап экологиялық рұқсат керек.
- Сүт өңдейтін цех — эпидемиялық мәні жоғары объект: іске қосар алдында санитариялық-эпидемиологиялық қорытынды керек.
3-1) ауыл шаруашылығы жануарларын бiрдейлендiру – … бірдейлендіруді жүргізуге арналған бұйымдарды (құралдарды) пайдалану, таңбалау арқылы жануарларға жеке нөмiр берудi қамтитын, жануарларды есепке алу рәсiмi…Дереккөз: ҚР 2002 жылғы 10.07. № 339-II «Ветеринария туралы» Заңы, 1, 25, 32-баптар; ҚР «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңы, 2-қосымша; ҚР Денсаулық сақтау министрінің м.а. № ҚР ДСМ-2 бұйрығы, 1-қосымша; ҚР ДСМ № ҚР ДСМ-220/2020 бұйрығы, 3-тармақтың 16) тармақшасы; ҚР Экологиялық кодексі, 2-қосымша; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Сүт фермасына қандай салық режимін таңдаған дұрыс?
Жері бар шаруа немесе фермер қожалығы өзіне арналған арнаулы режимде жұмыс істей алады: өз өнімін сатудан түскен табыстың 0,5 %-ы мөлшерінде жеке табыс салығы. Бұл қызмет бойынша ол жер салығын, мүлік салығын, әлеуметтік салықты және ҚҚС-ты төлемейді. Режим өз сүтін қайта өңдеуге де — өз шикізатынан ірімшік немесе кефир жасауға да қолданылады.
ЖШС-те мұндай режим жоқ, ол оңайлатылған декларацияны немесе жалпыға бірдей белгіленген режимді таңдайды. Шаруа қожалығы режимі кемінде бір жылға таңдалады, декларация 31 наурызға дейін тапсырылады, салық екі бөлікпен — 10 қарашаға және 10 сәуірге дейін төленеді. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған ретінде ферма ұстауға болмайды.
…шаруа немесе фермер қожалықтарының ауыл шаруашылығы өнімін өндіру және оны өткізу, өзі өндірген ауыл шаруашылығы өнімін қайта өңдеу… жөніндегі қызметіне қолданылады.Дереккөз: ҚР 2025 жылғы 18.07. № 214-VIII Салық кодексі, 715, 728–733-баптар; ҚР Үкіметінің № 994 қаулысы; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Сүт фермасына қаражат: Даму бағдарламалары және несиелер
Сүт фермасына «Даму» қорының жалпы кепілдіктері мен агрокепілдіктері ашық, ал «Іскер аймақ» әкімдік мал шаруашылығын таңдаған жерде ғана бар: 200 аудан мен қаланың 99-ында. Сүтті қайта өңдейтін өз цехыңызға мүмкіндік көбірек: бүкіл елде «Іскер аймақ», «Өрлеу» және «Өрлеу-Лизинг».
| Бағдарлама | Ферма, 01.41.0 | Қайта өңдеу цехы, 10.51.1 |
|---|---|---|
| «Іскер аймақ» | 200 ауданның 99-ында; Астанада, Алматыда, Шымкентте және бірнеше облыста жоқ | барлық өңірлерде |
| Даму кепілдіктері | жалпы кепілдіктер мен агрокепілдіктер; ауыл шаруашылығы — басым сала | жалпы кепілдіктер мен агрокепілдіктер |
| «Өрлеу» | жоқ | бар, сүт өнімдерін өндіру басым салаларда тікелей аталған |
| «Өрлеу-Лизинг» | жоқ | бар, толық бір жыл жұмыс істегеннен кейін |
Мал мен айналым қаражатына Аграрлық несие корпорациясы да несие береді — толығырақ аграршыларға арналған несиелер бетінде.
Ауыл, орман және балық шаруашылығы 01 Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда кызметтер көрсетуДереккөз: «Даму» қоры, ЭҚЖЖ бойынша бағдарлама іріктеу, кепілдік қорының және «Өрлеу» бағдарламасының басым салалары, «Іскер аймақ» бойынша әкімдіктердің тізбелері; ҚР Үкіметінің 2025 жылғы 30.12. № 1176 қаулысы, қосымша; damu.kz, adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Бизнес-жоспар үлгісі және аграршыларға арналған несиелер
Жалпы бизнес-жоспар үлгісі, фермерлерге арналған несиелер мен субсидиялар және жылыжай бизнес-жоспары — көршілес беттерде.
Жиі қойылатын сұрақтар
20 сиырлы фермаға сүтке субсидия беріле ме?
Тікелей — жоқ: бірдейлендіру дерекқорында кемінде 50 сиыр болуы керек. Шағын шаруашылықтар субсидияны өз сүт қабылдау пункті бар ауыл шаруашылығы кооперативі арқылы алады.
Сүтті базарда сатып, субсидия алуға бола ма?
Жоқ. Субсидия тек есепке алу нөмірі бар қайта өңдеушіге сатылған немесе өз қайта өңдеу цехына берілген сүтке төленеді.
Ферма ірімшік жасаса, бөлек код керек пе?
Иә, сүтті қайта өңдеу — 10.51.1 коды. Бірақ шаруа қожалығы режимі өз сүтін қайта өңдеуге де қолданылады.
Әрі қарай
Банкке немесе «Даму»-ға бизнес-жоспар керек пе?
Жоба мен соманы жазыңыз. Жұмыс басталғанға дейін мерзімі мен бағасын айтамыз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.