Бизнес-жоспар: қалай құру керек, қандай бөлімдер керек және пайданы есептеу мысалы
Бизнес-жоспар — ақшаның қайдан келетінін, неге жұмсалатынын және қолда қанша қалатынын көрсететін есеп. Оны банк те, грант комиссиясы да түсінетіндей қалай құруға болады: бірыңғай мемлекеттік стандарт жоқ, бірақ 400 АЕК грантқа арналған 10 бөлімнен тұратын ресми үлгі бар, бастауға ең ыңғайлысы — сол. Төменде бизнес-жоспар бөлімдері, сандармен берілген пайда есебінің мысалы, бизнес-жоспар қай жерде міндетті екені және оның ТЭН-нен айырмашылығы туралы.
Бизнес-жоспарды қалай құру керек: қандай бөлімдер керек?
Негізге 400 АЕК грантқа арналған бизнес-жобаның ресми үлгісін алыңыз: онда иесі туралы мәліметтен бастап сату арналарына дейін 10 бөлім бар. Бұл құрылым шағын бизнеске грант үшін де, банкпен сөйлесу үшін де жеткілікті.
- Жобаның бастамашысы — сіз кімсіз және тәжірибеңіз қандай.
- Бизнес-жобаның мақсаты — не ашқыңыз немесе нені кеңейткіңіз келеді.
- Жоба туралы қысқаша ақпарат — не сатасыз, қай жерде және кімге.
- Іске қосуға қажетті тауарлар мен қызметтердің тізбесі — жабдық, шикізат, жөндеу, бағаларымен.
- Тауарларыңыздың немесе қызметтеріңіздің бағасы.
- Айлық кіріс — осы бағамен қанша сатасыз.
- Пайда болжамы — үш жылға арналған кіріс минус шығыс.
- Нарықтағы жағдай және бәсекелестер.
- Әлеуетті сатып алушыларды талдау.
- Клиенттерді табатын арналарыңыз.
4–7-бөлімдер — ақша туралы, жобаның өміршең екенін солар бойынша бағалайды. 8–10-бөлімдер — нарық туралы: мұнда бәсекелестердің күшті жақтарын және өзіңіздің әлсіз тұстарыңызды адал атауға көмектесетін SWOT-талдау пайдаға асады.
Пайда "Жалпы кіріс – жалпы шығыс = пайда" формуласы бойынша есептеледіДереккөз: Кәсіпкерлік бастамашылыққа жәрдемдесу шараларын ұйымдастыру және қаржыландыру қағидалары, ҚР ЕХӘҚМ-нің 30.06.2023 № 272 бұйрығы, 2-қосымша «Бизнес-жоба үлгісі», 23.06.2026 № 266 редакциясы; adilet.zan.kz, 29.09.2026 салыстырылды
Бизнес-жоспардағы пайда есебінің мысалы
Бизнес-жоспардағы пайда — кірістен барлық шығысты, оның ішінде салықты және өзіңіз үшін төлемдерді шегергендегі сома. Шағын наубайхана туралы шартты мысалымызда түсім айына 3,12 млн ₸, шығыс 2,34 млн ₸, пайда шамамен 776 мың ₸.
| Көрсеткіш | Қалай есептейміз | Айына |
|---|---|---|
| Кіріс | күніне 300 бұйым, әрқайсысы 400 ₸-ден, 26 жұмыс күні | 3 120 000 ₸ |
| Шикізат пен қаптама | өзіңіздің сатып алу бағаларыңыз бойынша | 1 250 000 ₸ |
| Жалға алу | шарт бойынша | 300 000 ₸ |
| Екі наубайшының салығымен қоса жалақысы | штат кестесі бойынша | 500 000 ₸ |
| Коммуналдық қызметтер | өткен айлардың шоттары немесе бағалау бойынша | 150 000 ₸ |
| Оңайлатылған декларациядағы салық | кірістің 4 %-ы | 124 800 ₸ |
| ЖК-ның өзі үшін төлемдері | жарна есептелетін кіріс 85 000 ₸ болғанда | 18 700 ₸ |
| Пайда | кіріс минус барлық шығыс | 776 500 ₸ |
Мысалдағы сандар шартты: өз бағаларыңызды, сатып алуларыңызды және жалдау ақыңызды қойыңыз. Содан кейін есеп үлгідегідей үш жылға созылады: алғашқы айларда сату аздау болады, ал несие алсаңыз, шығысқа ай сайынғы несие төлемі қосылады. Комиссия да, банк те пайданың әдемілігін емес, әр санның қайдан алынғанын тексереді, сондықтан жеткізушілердің баға парақтары мен жалдау шартын қолыңызда ұстаңыз.
Бизнес-жоспар қай жерде және қандай нысанда міндетті?
Ол 400 АЕК грантқа, жастарға арналған 5 млн ₸-ге дейінгі микрокредитке және «Іскер аймақ» бойынша инфрақұрылымдық қолдауға міндетті. «Іскер аймақ» мөлшерлемесін субсидиялауда несиені банк мақұлдайды және бизнес-жоспарды Дамуға бар болса ғана жібереді. «Өрлеу» бағдарламасында да өтінімді банк қарайды, ал қорға мақұлданған жобалардың тізімі жіберіледі.
| Қай жерде | Қандай талап қойылады |
|---|---|
| Бизнес-идеяға 400 АЕК грант | 10 бөлімнен тұратын бизнес-жоба үлгісі, оны комиссия бағалайды |
| Жастарға арналған 5 млн ₸-ге дейінгі микрокредит, мөлшерлеме 2,5 %-ға дейін | құжаттар тізбесіндегі бизнес-жоспар, қарыз алушы қол қояды |
| Мөлшерлеменің бір бөлігін жергілікті бюджеттен субсидиялау | саласы, негізгі ЭҚЖЖ коды, 3 жылға арналған өнімі, қуаты, оның жүктемесі, жабдықтың тозуы және еңбек өнімділігі көрсетілген бизнес-жоспар немесе банктің қорытындысы |
| «Іскер аймақ», инфрақұрылымдық қолдау | бизнес-жоспар, қажет болса ТЭН және жобалау-сметалық құжаттама |
| «Іскер аймақ», мөлшерлемені субсидиялау | жобаны банк бағалайды; Дамуға ол ТЭН-ді, бизнес-жоспарды немесе өз қорытындысын, егер олар бар болса, жібереді |
| «Өрлеу» | өтінімді банк қарап, мақұлдайды, қорға мақұлданған жобалардың тізімін жібереді; damu.kz сайтындағы бағдарлама бетінде бизнес-жоспар туралы ештеңе айтылмаған |
| «Ауыл аманаты» | құжаттар тізбесінде бизнес-жоспар жоқ, агент жобаның өзін бағалайды |
…ЖКС жобасының бизнес-жоспарында саланың, кіші саланың атауы; қызметтің негізгі түрі (ЭҚЖЖ кодын көрсете отырып); 3 (үш) жыл ішінде заттай мәнде шығарылатын өнім номенклатурасы…Дереккөз: Субсидиялау қағидалары, ҚР Үкіметінің № 754 қаулысы, 72-т.; ЕХӘҚМ-нің № 272 бұйрығы, 38-т., 6-қосымша; № 1176 қаулы, 21–22-т., 3-қосымша, 18-т.; ҰЭМ-нің № 53 бұйрығы, 2-қосымша; damu.kz; adilet.zan.kz, 29.09.2026 салыстырылды
ТЭН-нің бизнес-жоспардан айырмашылығы неде?
ТЭН — техникалық-экономикалық негіздеме, бюджеттік инвестициялық жобалар мен құрылысқа арналған құжат: онда техникалық шешімдер және пайдалар мен шығындар бойынша тиімділік есебі болады. Шағын бизнеске грант немесе микрокредит алу үшін ТЭН емес, бизнес-жоспар керек.
Бюджеттік жобаның ТЭН-інің ресми құрылымы — түйіндеме, маркетингтік, техникалық-технологиялық, институционалдық, қаржылық-экономикалық және әлеуметтік бөлімдер, тәуекелдерді талдау және қорытындылар. NPV (таза дисконтталған кіріс), IRR (ішкі кірістілік нормасы) көрсеткіштері мен өзін-өзі ақтау мерзімі ресми түрде дәл ТЭН-де талап етіледі. Грантқа арналған бизнес-жоба үлгісінде олар жоқ: онда пайда кіріс минус шығыс ретінде есептеледі. Құрылыста ТЭН жобалау алдындағы құжаттамаға жатады, оны жобаға дейін жасайды.
…техникалық-экономикалық негіздеме (бұдан әрі – ТЭН) – негізгі техникалық, технологиялық және өзге де шешімдер туралы мәліметтерді, сондай-ақ негізгі техникалық-экономикалық параметрлерді айқындай отырып, пайдалар мен шығындарды экономикалық талдау негізінде жүргізілетін, бюджеттік инвестициялық жобаның жүзеге асырылатынын және тиімділігін зерделеу нәтижелерін қамтитын құжат…Дереккөз: Мемлекеттік инвестициялық жобаларды жоспарлау және іске асыру қағидалары, ҚР Ұлттық экономика министрі м.а.-ның 28.06.2025 № 59 бұйрығы, 2-т. 64) тармақшасы, 58, 64-т.; ҚР Құрылыс кодексі, 09.01.2026 № 253-VIII, 1, 95-б.; adilet.zan.kz, 29.09.2026 салыстырылды
Бизнес-жоспардың бақылау парағы: комиссия нені тексереді
Жастарға берілетін микрокредиттер жөніндегі комиссия жобаларды сегіз өлшем бойынша іріктейді — негізділіктен бастап жаңа жұмыс орындарына дейін. Кез келген бизнес-жоспарды тапсыру алдында осы тізімнен өткізіп шыққан жөн.
- Өзектілік пен негізділік: бұл бизнес неге дәл осы жерде және дәл қазір керек.
- Дәлелділік: әр санның дереккөзі бар — баға парағы, шарт, шот.
- Экономикалық тиімділік: кіріс шығыстарды да, несие төлемін де жабады.
- Қоғамдық маңыздылық: аудан немесе қала одан не алады.
- Нақты іс-қимыл жоспары мен даму стратегиясы: алғашқы айда, жарты жылда, бір жылда не істейсіз.
- Өміршеңдік: бизнес әлсіз маусымнан аман шығады.
- Жаңа тұрақты жұмыс орындары.
- Болжамды пайда деңгейі.
Бизнес-жобаларды іріктеу критерийлері өзектілік және жобаның негізділігі, аргументтілік, экономикалық тиімділік және орындылық, қоғамдық маңыздылық, бизнестің нақты іс-қимыл жоспары мен дамыту стратегиясының болуы, бизнес-жобаның өміршеңдігі, жаңа тұрақты жұмыс орындарын құру, бизнес-жобаны іске асырудан болжамды пайда деңгейі болып табылады.Дереккөз: ҚР ЕХӘҚМ-нің № 272 бұйрығы, 44-т.; adilet.zan.kz, 29.09.2026 салыстырылды
Грантқа, несиеге және нарықты талдауға арналған бизнес-жоспар
Грант үшін талаптардың жеке талдауы бар, нарық үшін — SWOT-талдау, несие үшін — шығысқа кіретін төлем есебі. 35 сала бойынша есеп мысалдары бар — кафе мен наубайханадан бастап сүт фермасына, фитнес-клуб пен кірпіш зауытына дейін.
Жиі қойылатын сұрақтар
Бизнес-жоспардың ресми үлгісін қайдан жүктеп алуға болады?
400 АЕК грантқа арналған бизнес-жоба үлгісі business.enbek.kz порталынан жүктеледі, оның мәтіні adilet.zan.kz сайтындағы ЕХӘҚМ-нің № 272 бұйрығының 2-қосымшасында да бар.
Бизнес-жоспарды неше жылға жасау керек?
Ресми үлгіде пайда болжамы үш жылға жасалады: грант алған жыл және одан кейінгі екі жыл. Жергілікті бюджеттен субсидия алу үшін де өнім үш жылға жазылады.
Банктен несие алу үшін бизнес-жоспар керек пе?
Бірыңғай нысан жоқ: Даму бағдарламалары бойынша жобаны банктің өзі бағалайды. Бірақ несиені неден төлейтініңізді көрсету үшін кірістің, шығыстың және несие төлемінің есебі бәрібір керек болады.
Әрі қарай
Бөлімнің барлық беттері
Банк пен «Даму» талаптарына сай бизнес-жоспар
Жобаңызды айтып беріңіз. Қоңырау шалып, жоспарға не кіретінін түсіндіреміз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.