Қоян фермасының бизнес-жоспары есептерімен: қоян өсіру, ветеринария, субсидиялар және несиелер
Қоян фермасының бизнес-жоспары үш санға байланысты: әр аналық қоян қанша көжек өсіреді, құрама жем қанша тұрады және етті кімге сатасыз. Төменде 2026 жылғы қыркүйектегі статистика мен хабарландырулар деректері бойынша 50 аналық қоянға арналған ферманың шартты есебі берілген. Барлық төлді сата алсаңыз, ферма айына 190–350 мың ₸ әкелетінін көрсетеді. Одан әрі ЭҚЖЖ коды, санитариялық аймақ, қоян өсіруге қойылатын ветеринариялық талаптар, субсидиялар, салықтар мен несиелер туралы айтамыз. Сандарды өз сандарыңызбен ауыстырыңыз.
Қоян фермасының ЭҚЖЖ коды қандай?
Қоян өсіру — 01.49.0 «Жануарлардың басқа түрлерін өсіру» ішкі класы. Жіктеуіш қояндарды мал немесе құс бөлімдерінде емес, осында, түйеқұстар мен терісі бағалы аңдардың қатарында атайды.
Қояндарды өзіңіз сойып, ұшасын сатсаңыз, бұл екінші код — 10.11.0: қояндарды мал сою пунктінде союды да жіктеуіш атайды. Код қолдау бағдарламалары үшін маңызды: 01.49-дың өз шарттары бар, олар туралы төменде айтамыз.
- түйеқұстар және эму, құстардың басқа да түрлері (ауылшаруашылық құстарынан басқасы), жәндіктер, үй қояндары және басқа да терісі бағалы аңдар сияқты жартылай үй немесе өзге де жануарларды өсіру және көбейтуДереккөз: Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші ҚР ҰЖ 03-2019, № 4 өзгерісімен, 01.49.0 және 10.11.0 ішкі кластары; stat.gov.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Қоян фермасының бизнес-жоспары есептерімен: 50 аналық қоян
Біздің шартты мысалда 50 аналық қоян айына 125 жас қоян береді. Оларды нарықтың орташа бағасымен тірідей сатсаңыз, ферма айына шамамен 193 мың ₸ табады. Ұшасын килограмы 3 500 ₸-ден сатсаңыз — шамамен 351 мың ₸.
| Көрсеткіш | Қалай есептейміз | Тірідей | Ұшамен |
|---|---|---|---|
| Түсім | 125 қоян × 5 348 ₸ немесе 250 кг × 3 500 ₸ | 668 500 ₸ | 875 000 ₸ |
| Құрама жем | шартты түрде бір қоянға 12 кг және аналық табынның жемі, килограмы 120 ₸-ден | 220 000 ₸ | 220 000 ₸ |
| Ветеринариялық тексерумен сою | шартты түрде | — | 40 000 ₸ |
| Жұмысшы | шартты түрде | 150 000 ₸ | 150 000 ₸ |
| Ветеринария және екпелер | шартты түрде | 30 000 ₸ | 30 000 ₸ |
| Жарық пен су | шартты түрде | 30 000 ₸ | 30 000 ₸ |
| Оңайлатылған режимдегі салық | түсімнің 4 %-ы | 26 740 ₸ | 35 000 ₸ |
| ЖК-ның өзі үшін төлемдері | жарналарға арналған табыс 85 000 ₸ болғанда | 18 700 ₸ | 18 700 ₸ |
| Пайда | түсімнен шығыстарды шегереміз | 193 060 ₸ | 351 300 ₸ |
Сандар қайдан алынды. 2026 жылғы тамызда нарықтарда үй қоянының тірі басы орта есеппен 5 348 ₸ тұрды. Қоян етін жеке тұлғалар OLX-та 3 500–4 000 ₸-ден сатады. Қазақстандық зауыттың қоянға арналған құрама жемі — килограмы 120 ₸-ден бастап. Қара-қоңыр тұқымды қоян 3 айында шамамен 3,5 кг тартады, сою шығымы — 56–63 %, демек ұшасы шамамен 2 кг. Бір килограмм салмақ қосуға 3–4 азық өлшемі жұмсалады. Бір аналық қоянға жылына 30 өсірілген көжек деп шартты түрде алдық: қара-қоңыр тұқымды аналық қоян бір төлдегенде орта есеппен 7–9 көжек әкеледі, ал төлдің бір бөлігі өліп қалады.
Бизнес-жоспарға қорытынды: айына 250 кг қоян еті — бұл 20 хабарландыру емес, тұрақты сатып алушылар. Жоспарда етті кімге сататыныңызды көрсетіңіз: мейрамханаларға, фермерлік өнім дүкендеріне, ет дүкендеріне. Бастапқы шығыстарды да ұмытпаңыз: 50 аналық қоян, 5 еркек қоян, торлар, суарғыштар және қыста жылуды ұстайтын үй-жай.
олардың тірідей салмағы: 2 айда – 2,4 кг, 3 айда – 3,5 кг, 4, айда – 4,3 кг жетеді, осы жаста сою өнімділігі 56-63% құрайды.Дереккөз: ҰСБ, «ҚР ауыл шаруашылығындағы баға индекстері және бағалар, 2026 жылғы тамыз», 6-кесте; olx.kz, қоян еті туралы хабарландырулар; hermes4.kz, құрама жемдер; baibolsyn.kz, қара-қоңыр және паннон тұқымды қояндар; 30.09.2026 салыстырылды
Үйдің жанында қоян өсіруге бола ма?
Бизнес ретінде — жоқ. Қоян өсіретін ферма санитариялық-қорғаныш аймағы 300 м болатын III қауіптілік сыныбына жатады, мал басының саны бұл жерде маңызды емес. 50 басқа дейінгі сиыр қора немесе құс қора үшін қағидаларда 100 м аймақ бар, ал шағын қоян фермасы үшін мұндай тармақ жоқ.
III сыныпқа бөлек санитариялық қорытынды керек емес: жұмысты бастар алдында хабарлама беріледі. Ферма құс фермасынан немесе құс фабрикасынан кемінде 1 500 м, ірі қара мал фермасынан кемінде 300 м қашықтықта тұруы керек.
Экологиялық кодекс қояндарды атамайды. Онда мал шаруашылықтары түрлері бойынша тізілген: шошқа, сиыр, құс, жылқы, түйе, қой мен ешкі және 100 бастан басталатын аң фермалары. Сондықтан кодекс мәтіні бойынша қоян фермасы — IV санаттағы объект, декларация беру керек емес. Ерекше жағдай — фермада 10 т немесе одан көп қалдық жиналса.
42. ІІІ сынып – СҚА 300 м: … 8) үй қояны фермалары;Дереккөз: ҚР Денсаулық сақтау министрінің м.а. № ҚР ДСМ-2 бұйрығы, 1-қосымша, 10-бөлім, 42–43-тармақтар; № ҚР ДСМ-220/2020 бұйрығы, 4-тармақ 28-тармақша; АШМ № 7-1/498 бұйрығы, 3 және 6-қосымшалар; ҚР Экологиялық кодексі, 2-қосымша, 3-бөлім; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Қояндарды сырғалау керек пе және қандай ветеринариялық құжаттар қажет?
Қояндарды сырғалау керек емес: бірдейлендіру қағидалары сырғаны, таңбаны, татуировканы және чиптерді ірі қара мен ұсақ малға, шошқаға, жылқыға, түйеге, маралдар мен бизондарға атайды, ал қояндар тізімде жоқ. Бірақ жануар өсіретін кез келген объект сияқты фермаға ветеринариялық-санитариялық қорытынды мен есепке алу нөмірі керек.
Алдымен ветеринариялық-санитариялық қорытынды, содан кейін есепке алу нөмірі алынады. Екеуіне де портал арқылы бір өтініммен тапсырыс беруге болады: қорытынды — 4 жұмыс күнінде, нөмір — 2 жұмыс күнінде. Шаруа немесе фермер қожалығында нөмірдің коды — «К4».
Ветеринариялық қағидалар қоян өсірушілерді вирустық геморрагиялық ауруға қарсы профилактикалық екпелер мен зерттеулер жүргізуге міндеттейді. Фермада бұл ауруға күдік туса, қоян мен етін сату тоқтатылады. Сатуға арналған қояндарды ветеринар дәрігердің союға дейінгі және союдан кейінгі тексеруінсіз союға болмайды. Сіздің ауданыңызда қай жерде союға болатынын ветеринариялық инспекциядан алдын ала біліңіз: ұшаны сата алатыныңыз осыған байланысты.
928. Үй қоянын өсіретін шаруашылықтардың, басқа шаруашылығы субъектілерінің ветеринариялық мамандары, қоян өсіруші-әуесқойлар, елді мекендерде, шаруашылығы субъектілерінде мемлекеттік ветеринариялық қызмет көрсететін мамандар, ветеринариялық арнаулы іс-шаралардың жоспарында көрсетілгеніндей (профилактикасы егулер, диагностикалық зерттеулер) жүргізуі тиіс, қояндардың геморрагиялық вирустық ауруының профилактикасы, сақтандырудың жағдайын жасайды…Дереккөз: Ауыл шаруашылығы жануарларын бірдейлендіру қағидалары, № 7-1/68 бұйрық, 8-тармақ және 1-қосымша; ҚР «Ветеринария туралы» Заңы, 32-бап 2-тармақ; есепке алу нөмірлерін беру қағидалары, № 7-1/37 бұйрық; Ветеринариялық (ветеринариялық-санитариялық) қағидалар, № 7-1/587 бұйрық, 18-тармақ, 928–936-тармақтар; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Қоян шаруашылығына субсидия бар ма?
Жоқ. Мал шаруашылығын субсидиялау қағидаларында да, инвестициялық субсидиялар қағидаларында да қояндар бірде-бір жерде аталмайды. Онда субсидиялар туралы бөлімдер сиырға, қойға, құсқа, шошқаға, жылқы мен түйеге бар, ал қоянға — жоқ.
Жемге жергілікті субсидияны әкімдік тек төтенше жағдайда немесе аномальды ауа райында төлейді. Сондықтан бизнес-жоспарда мемлекеттік төлемдерді ферма табысына қоспаңыз: тек сатудан түсетін түсімді есептеңіз.
"Ауыл шаруашылығы жануарлары басының азығына жұмсалған шығындар құнын арзандату" бағыты бойынша субсидиялар … табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдай жарияланған кезде … беріледіДереккөз: ҚР АШМ 2019 жылғы 15.03. № 108 бұйрығы, 1–2-қосымшалар (2026 жылғы 15.06. № 240 ред.); АШМ № 317 бұйрығы (30.06.2026 ред.); толық мәтін бойынша тексерілді; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Қоян фермасының салықтары: шаруа қожалығы режимі немесе оңайлатылған режим
Өз немесе жалға алған ауыл шаруашылығы жеріңіз болса, шаруа және фермер қожалықтарына арналған арнаулы режим тиімдірек: өз өніміңізді сатудан түскен табыстың 0,5 %-ы. Жер болмаса — оңайлатылған декларация, жоғарыдағы есептегідей түсімнің 4 %-ы.
Өз шикізатыңызды қайта өңдеу де фермер қожалығы режимінде қалады. Өз қояндарыңызды сойып, ұшасын сатсаңыз, бұл табысқа 0,5 % мөлшерлемемен салық салынады. 875 000 ₸ түсімнен салық 35 000 ₸ емес, шамамен 4 400 ₸ болар еді. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған ретінде қоян өсіруге болмайды: өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған тізбеде ауыл шаруашылығынан тек мал шаруашылығындағы қызметтер бар.
1. Шаруа немесе фермер қожалықтарына арналған арнаулы салық режимін Қазақстан Республикасының аумағында жеке меншік және (немесе) жерді пайдалану (кейінгі жер пайдалану құқығын қоса алғанда) құқығында жер учаскелері болған кезде шаруа немесе фермер қожалықтары қолдануға құқылы.Дереккөз: ҚР 2025 жылғы 18.07. № 214-VIII Салық кодексі, 715, 723, 728–733-баптар; ҚР Үкіметінің № 970 және № 994 қаулылары; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Қоян фермасына қаражат: АНК несиесі, «Іскер аймақ» және агрокепілдіктер
Жаңа бастаған фермерге Аграрлық несие корпорациясының «Іскер» несиесі жарайды: мал шаруашылығына, соның ішінде басқа ауыл шаруашылығы жануарлары мен жемшөпке, 6 %-бен 84 айға дейінгі мерзімге 5 млн ₸-ге дейін. Бизнесіңіз әлі жоқ болса, несиеге дейінгі соңғы үш жыл ішінде алынған «Бастау Бизнес» курсының сертификаты керек.
| Бағдарлама | Қоян фермасына арналған шарттар |
|---|---|
| АНК «Іскер» | 6 %, көпбалалы және аз қамтылғандарға 4 %, 5 млн ₸-ге дейін, 84 айға дейін |
| «Іскер аймақ» | әкімдік мал шаруашылығын таңдаған жерде мөлшерлеменің 40 %-ы: 200 аудан мен қаланың 99-ы; Астанада, Алматыда және Шымкентте — жоқ |
| Даму агрокепілдіктері | «инвестициялар және айналым қаражаты» және «100 % айналым қаражаты» — шарттар бойынша өз кепіліңіз несиенің кемінде 15 %-ы; қор сайтындағы калькулятор «инвестициялар және айналым қаражаты» үшін кемінде 50 % сұрайды, филиалдан нақтылаңыз |
| Кепіл жетпегенде Даму кепілдігі | несиенің 85 %-ына дейін |
| 400 АЕК грант | 1 730 000 ₸-ге дейін, жануарларға жұмсауға болады, әлеуметтік осал жеті топқа арналған |
01.49 кодын бірде-бір әкімдік бөлек таңдамаған, бірақ ол 99 аудан мен қала таңдаған 01.4 «Мал шаруашылығы» тобына кіреді. Банкке өтінім берер алдында өз ауданыңызды «Даму» қорының сайтындағы әкімдік тізімінен тексеріңіз.
«Өнімді жұмыспен қамту», мал шаруашылығы (ІҚМ, ҰҚМ, жылқы, түйе, басқа да ауыл шаруашылығы жануарлары, құс, бал арасы, балық, сондай-ақ жем-шөп): 5 млн ₸-ге дейінДереккөз: damu.kz, 01490 коды бойынша бағдарлама іріктеу, 20 өңір бойынша «Іскер аймақ» әкімдіктерінің тізімдері; agrocredit.kz, «Іскер» бағдарламасы; 30.09.2026 салыстырылды
Бизнес-жоспар үлгісі және фермерлерге арналған бағдарламалар
Жалпы бизнес-жоспар үлгісі, құс және қой фермаларының бизнес-жоспарлары, аграршыларға несиелер және фермерлерге субсидиялар — көршілес беттерде.
Жиі қойылатын сұрақтар
Тірі қоян қанша тұрады?
2026 жылғы тамызда нарықтарда басы орта есеппен 5 348 ₸; Ақмола облысында — 6 148 ₸, Шығыс Қазақстан облысында — 6 950 ₸.
Сою алдында қоян қанша тартады?
Қара-қоңыр тұқымды қоян 2 айында шамамен 2,4 кг, 3 айында 3,5 кг тартады, сою шығымы — 56–63 %.
Фермадағы қояндарды немен азықтандырады?
Қоянға арналған дайын құрама жеммен: қазақстандық зауытта оның килограмы 120 ₸-ден бастап тұрады. Бір килограмм салмақ қосуға 3–4 азық өлшемі жұмсалады.
Қоян фермасына экологиялық декларация керек пе?
Экологиялық кодекс мәтіні бойынша — жоқ: онда қоян шаруашылығы аталмаған. Ерекше жағдай — фермада 10 т немесе одан көп қалдық жиналса.
Әрі қарай
Банкке немесе «Даму»-ға бизнес-жоспар керек пе?
Жоба мен соманы жазыңыз. Жұмыс басталғанға дейін мерзімі мен бағасын айтамыз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.