Кредиттік рейтинг: өз балыңызды қалай білуге болады және оған не әсер етеді
Кредиттік рейтинг, яғни скоринг — қарызды уақытында қайтару ықтималдығыңыз қаншалықты екенін көрсететін балл. Оны тегін білуге болады, ал көтеру үшін төлемді кешіктірмей, қарыз жүктемесін азайту керек. Рейтингті кредиттік бюролар сіздің несие тарихыңыз бойынша есептейді, Мемлекеттік кредиттік бюро — соңғы 5 жылдағы тарих бойынша. Қайдан қарауға болады: Мемлекеттік кредиттік бюроның скорбалы — eGov Mobile-да шектеусіз, Бірінші кредиттік бюроның One FICO бағасы — 1CB қосымшасында жылына бір рет. Төменде — балл неден құралады, кешіктірілген төлем болмаса да неге төмен болады және оны қалай көтеруге болады.
Кредиттік рейтинг деген не?
Кредиттік рейтинг — сіздің қаншалықты сенімді қарыз алушы екеніңізді көрсететін баға; оны несие тарихыңыз бойынша математикалық модель есептейді. Заңда ол кредиттік скоринг деп аталады. Мемлекеттік кредиттік бюрода оның аты — скорбалл, ол 5 жылдық тарих бойынша есептеледі, ал Бірінші кредиттік бюрода — One FICO.
Скорингті бюролар да, банктердің өздері де есептейді. Банк бюроның балына, өз балына немесе екеуіне бірдей сүйене алады, ал әдістемесін ашуға міндетті емес. Сондықтан жоғары балл несиеге кепілдік бермейді, ал төмен балл әрқашан бас тарту дегенді білдірмейді.
Өз балыңызды не үшін білу керегі заңда айтылған: несие алмас бұрын өз кредит өтеу қабілетіңізді бағалау үшін. МКБ скорингті міндетті түрде есептейді, ал жеке тұлға өз скорингін бюродан тегін алуға құқылы.
Кредиттік тарих субъектілері – жеке тұлғалар кредиттік скорингті қарыздар, микрокредиттер алғанға дейін және кредиттік тәуекелі бар қаржылық өнімдер мен көрсетілетін қызметтерді сатып алғанға дейін өзінің кредит өтеу қабілетінің деңгейін айқындау мақсатында пайдаланады.Дереккөз: «Кредиттік бюролар және Қазақстан Республикасында кредиттік тарихты қалыптастыру туралы» ҚР 06.07.2004 № 573-II Заңы, 1-бап 10-1) тармақша, 7-бап 2-2-тармақ, 7-1-бап, 21-бап 2-1-тармақ; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Кредиттік рейтингті қалай тегін тексеруге болады?
МКБ скорбалын eGov Mobile-да тегін әрі шектеусіз көруге болады: «Сервистер» → «Кредиттік және сақтандыру тарихындағы Гид» → «Кредиттеу» → «Скорбалл», немесе @gkb_kz_bot Telegram-ботында. Бірінші кредиттік бюроның One FICO бағасы 1CB қосымшасында жылына бір рет тегін, одан кейін 311 ₸.
| Балл | Бюро | Қайда және қанша тұрады | Нені көрсетеді |
|---|---|---|---|
| Скорбалл | Мемлекеттік кредиттік бюро | eGov Mobile, @gkb_kz_bot; шектеусіз тегін | 5 жылдық тарих бойынша уақытында төлей алу қабілеті |
| One FICO | Бірінші кредиттік бюро | 1CB қосымшасы; жылына бір рет тегін, одан кейін 311 ₸ | 0–850 балл, 650-ден бастап — жақсы, 600 және одан төмен — тиімді шарт алу қиын |
| Жеке кредиттік рейтинг | Бірінші кредиттік бюро | 1CB қосымшасы; жылына бір рет тегін, одан кейін 104 ₸ | сауалнама деректерін де ескереді; банктер несие туралы шешім қабылдағанда оны пайдаланбайды |
МКБ скорбалл шкаласын жарияламайды: балдың өзі eGov Mobile-ға кіргеннен кейін көрінеді. БКБ-ның жеке рейтингімен келіспесеңіз, бюро info@1cb.kz мекенжайы бойынша түсіндірме береді.
Кредиттік скорингті (рейтингті) өзіңіз тегін eGov Mobile қосымшасы: «Басты» → «Сервистер» → МКБ «Кредиттік және сақтандыру тарихындағы Гид» → «Кредиттеу» → «Скорбалл» арқылы ала аласызДереккөз: mkb.kz, «Кредиттік ұпайыңызды (скорбалл) қалай алуға болады?» сұрақтар бөлімі және МКБ-ның 13.05.2026 «Скорбалл деген не және ол қарыз алушыны бағалауға қалай әсер етеді» жаңалығы; 1cb.kz, One FICO және жеке кредиттік рейтинг беттері; 29–30.09.2026 салыстырылды
Кредиттік рейтинг неден құралады?
МКБ 80-нен астам параметрді ескереді: қарыздар саны, мерзімінде төленген төлемдер, жалпы қарыз жүктемесі, қолданыстағы несиелер, қазіргі және бұрынғы мерзімі өткен берешектер. БКБ жеке кабинетіндегі One FICO бағасының бес құрамдас бөлігі бар: төлем тарихы, қарыз сомасы, кредиттік белсенділік, тарихтың ұзақтығы және несие түрлері.
Балл төлемнен кейін бірден қайта есептелмейді. Ол кредитор мәліметті бюроға бергенде жаңарады: банктер, МҚҰ және ломбардтар — 10 жұмыс күніне дейін, коллекторлар — 30 күнтізбелік күнге дейін. Бюроның өзі балды көтере де, түсіре де алмайды: ол тек сіздің әрекетіңізге және кредиторлардың деректеріне байланысты.
Өтелген ескі мерзімі өткен берешек есептен бірден шығып қалмайды. Ол тарихта қалады және тәуекел факторы ретінде ескеріледі, бірақ уақыт өте балға әсері азая береді.
Скорбалл — адамның алған қарыздарын толық әрі мерзімінде төлей алу қабілетінің бағасы. Ол соңғы 5 жылдағы несие тарихын талдау негізінде қалыптасады. Есептеу кезінде 80-нен астам параметр ескеріледі — қарыздар саны, төлемнің уақытында жасалуы, жалпы кредиттік жүктеме, қолданыстағы міндеттемелердің болуы, қолданыстағы немесе бұрын жіберілген кешіктірулердің болуы және басқа деректер.Дереккөз: mkb.kz, МКБ-ның 13.05.2026 жаңалығы (орыс тілінен аударма); 1cb.kz, жеке кабинет, One FICO бөлімі; 30.09.2026 салыстырылды
Кешіктірілген төлем болмаса да кредиттік рейтинг неге төмен
Кешіктірілген төлемдерден басқа балды жоғары қарыз жүктемесі, бір мезгілде бірнеше несие және қысқа тарих төмендетеді. Мемлекеттік кредиттік бюро бірнеше несиені бірден алмауға кеңес береді, себебі бұл жүктемені арттырады.
Несие алуды жаңа бастасаңыз, модельде дерек аз — One FICO бағасының бір құрамдас бөлігі дәл осы тарихтың ұзақтығы. Бірнеше қолданыстағы несиеңіз бен кредит картаңыз болса, жалпы қарыз сомасы сіз осыған дейін жасаған төлемдерге қарағанда үлкен болады. Банктердің тарихыңызды сұратуы балға әсер ете ме, бұл туралы бюролар ресми түрде жазбайды.
Кәсіпкер үшін маңызды жайт: жеке және іскерлік тарих бір-бірімен байланысты. Компанияның несие тарихында оның бірінші басшыларының аты-жөні мен ЖСН-і көрсетіледі, сондықтан ЖШС өтінімін қараған банк оны кім басқаратынын көреді. Бизнеске несие алуға өтінім бермес бұрын өз балыңызды тексеріңіз.
Бір уақытта бірнеше несие алмауға тырысыңыз — бұл сіздің қарыз жүктемеңізді арттырады.Дереккөз: mkb.kz, «Кредит тарихын қалай жақсартуға болады?» сұрақтар бөлімі; 1cb.kz, жеке кабинет, One FICO құрамдас бөліктері; 30.09.2026 салыстырылды; № 573-II ҚР Заңы, 24-бап 4-тармақ
Кредиттік рейтингті қалай көтеруге болады?
Алдымен қазіргі мерзімі өткен берешектерді жабыңыз, содан кейін мүмкіндігінше ұзақ кешіктірмей төлеп, қарыз жүктемесін азайтыңыз. Мемлекеттік кредиттік бюроның өзі осылай кеңес береді.
- Есепті тексеріңіз: онда бөтен несиелер немесе қателер жоқ па. Қатеге бюроға немесе кредиторға дау айтуға болады, қарау мерзімі — 15 жұмыс күні.
- Қазіргі мерзімі өткен берешектерді, тіпті шағындарын да жабыңыз: кез келген кешіктіру рейтингті төмендетеді.
- Бірнеше жаңа несиені қатарынан алмаңыз.
- Кесте бойынша төлеңіз: оң тарих уақыт өте ескі олқылықтардың орнын толтырады.
«Рейтингті көтеріп береміз» немесе «тарихты тазалаймыз» деп уәде бергендерге ақша төлемеңіз: тарихтағы деректерді тек кредитор және тек расталған қате бойынша өзгертеді, ал өз балыңызды тегін біле аласыз.
Скорбалды жақсарту үшін ең алдымен, егер бар болса, қазіргі кешіктірулерді жабу ұсынылады. Содан кейін — оң несие тарихын мүмкіндігінше ұзақ сақтап, мүмкіндік болса, қарыз жүктемесін азайту қажет.Дереккөз: mkb.kz, МКБ-ның 13.05.2026 жаңалығы және сұрақтар бөлімі (орыс тілінен аударма); № 573-II ҚР Заңы, 31-бап; 30.09.2026 салыстырылды
Несие тарихы және бюролар
Толық есепті қайдан алуға болады, қатені қалай түзетеді және тарихты тазартуға бола ма — көрші мақалаларда.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қандай кредиттік рейтинг жақсы деп саналады?
Бірінші кредиттік бюроның 850 балдық One FICO шкаласы бойынша 650 және одан жоғары балл жақсы деп саналады. МКБ скорбалл шкаласын жарияламайды.
Өз рейтингіңізді неше рет тексеруге болады?
МКБ скорбалын eGov Mobile-да шектеусіз әрі тегін көруге болады. БКБ-ның One FICO бағасы мен жеке рейтингі жылына бір рет тегін, одан кейін ақылы.
Бюро менің рейтингімді түзете ала ма?
Жоқ. Бюро балды көтере де, түсіре де алмайды. Қатені дәлелдесеңіз, тек кредиторлардың деректері өзгереді.
Әрі қарай
Несиеге өтінім бермес бұрын қай бағдарлама лайық екенін біліңіз
Компанияңызды қарап, өтінімді қайда беру керек екенін айтамыз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.