Банк үшін бизнес-жоспарды қалай жазу керек
Банк үшін бизнес-жоспар бір нәрсені дәлелдеу үшін жазылады: бизнестен түсетін ақша несие төлемдеріне жетеді. Бірыңғай нысаны жоқ, әр банктің өз талаптары бар, ал жұмыс істеп тұрған бизнеске айналым несиесі үшін бизнес-жоспар жиі мүлде керек емес: банк есептілікті, үзінді көшірмелерді және кепілді қарайды. Жаңа жобаға және инвестициялық несиеге ол әрдайым дерлік керек. Төменде — банк нені тексереді, борышты өтеу коэффициентін қалай есептеу керек және бизнес-жоспарды қандай бөлімдерден құрастыру керек.
Банктен несие алу үшін бизнес-жоспар керек пе?
Жұмыс істеп тұрған бизнеске айналым несиесі үшін әдетте керек емес: банктердің құжаттар тізбесінде бизнес-жоспар жоқ. Банк қаржылық есептілікті, шот бойынша 12 айлық үзінді көшірмені, декларацияларды, ірі келісімшарттарды және кепіл құжаттарын сұрайды. Бизнес-жоспар есептілік әлі жоқ болғанда немесе ақша жаңа жобаға жұмсалатын болса керек.
Заң нысанын белгілемейді: банк қарызды директорлар кеңесі бекіткен өз кредиттік саясаты бойынша береді. Сондықтан алдымен банктен оның құжаттар тізбесін сұраңыз. Онда бизнес-жоспар болмаса, оған апталап уақыт жұмсамаңыз, одан да есептілік пен үзінді көшірмелерді ретке келтірген дұрыс.
«Іскер аймақ» субсидиясы бар несие бойынша да жобаны банк бағалайды. Банк Дамуға жіберетін құжаттар топтамасына бизнес-жоспар ТЭН-мен және банк қорытындысымен қатар «бар болса» кіреді. Ол «Іскер аймақ» бағдарламасының инфрақұрылымдық қолдауы үшін және Қазақстанның Даму Банкі үшін міндетті, Даму Банкінде оны ТЭН нысанында жазады.
Банк Қазақстан Республикасы заңнамасының және банктің директорлар кеңесі бекіткен банктің кредиттік саясатының талаптарына сәйкес банктік қарыз береді.Дереккөз: «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» ҚР № 258-VIII Заңы, 57-бап 1-тармақ; Үкіметтің № 1176 қаулысы, 1-қосымша, 21, 22-тармақтар, 3-қосымша, 18-тармақ; bcc.kz-тегі ЖШС-ға арналған құжаттар тізбесі; 30.09.2026 салыстырылды
Банк бизнес-жоспарда нені тексереді
Банк үш нәрсеге қарайды: ақша ағыны төлемдерге жете ме, өзіңіз нені тәуекелге саласыз және бизнес ойдағыдай жүрмесе, банк нені алады. Осыдан үш сан шығады: борышты өтеу коэффициенті, өз салымыңыз және кепіл.
| Банк нені тексереді | Бизнес-жоспарда қалай көрсетіледі | Бағдар |
|---|---|---|
| Ақша ағыны | Несиенің бүкіл мерзіміне ай сайынғы ақша қозғалысының болжамы | Ағын төлемдерді артығымен жабады |
| Өз салымыңыз | Өзіңіз қанша ақша саласыз | Банктерде инвестициялық жоба құнының 20 %-ынан бастап |
| Кепіл | Жылжымайтын мүлік, ақша, техника | Соманың кемінде 90 %-ы, оның 60 %-ы — жылжымайтын мүлік немесе ақша |
| Кепіл жетпесе | Даму кепілдігі | Несие сомасының 85 %-ына дейін |
Несие сомасын банк қарыз алушының қаржылық жағдайын және мақсатын талдап анықтайды. Сондықтан нарығы әдемі сипатталған, бірақ ақша ағыны есептелмеген бизнес-жоспар банк үшін іс жүзінде пайдасыз.
Сомасы Қаржыландыру мақсаттарын ескере отырып, Қарыз алушының қаржылық жағдайын талдау негізіндеДереккөз: berekebank.kz-тегі шағын бизнеске арналған несие шарттары (өз салымы кемінде 20 %, кепіл кемінде 90 %); damu.kz, кепілдік беру; berekebank.kz/kz, 30.09.2026 салыстырылды
Несиеге ақша жететінін қалай есептеуге болады?
Ол үшін DSCR борышты өтеу коэффициентін есептейді: негізгі қызметтен түсетін ақшаға пайызды қосып, жылдағы негізгі борыш пен пайыз төлемдерінің сомасына бөледі. DSCR 1-ден аз болса, төлемдерге ақша жетпейді.
Мысал: бизнес бір жылда негізгі қызметтен 30 млн ₸ таза ақша ағынын алады, несие пайызы — 6 млн ₸, негізгі борышты өтеу — 20 млн ₸. DSCR = (30 + 6) ÷ (20 + 6) = 1,38. Демек, төлемнің әр теңгесіне сізде 1,38 ₸ бар, нашар маусымға да қор қалады.
Бұл формуланы Қазақстанның Даму Банкі бизнес-жоспарға қойылатын талаптарында береді және оны жылдар бойынша, қалыпты және стресс-сценарийде бөлек есептеуді сұрайды. Даму Банкінің талаптарында DSCR-дің ең төменгі мәні жоқ, шекті мәнді әр банк өз кредиттік саясатында өзі белгілейді. Коэффициентті ең нашар жағдай үшін де, мысалы түсім жоспардан 20 %-ға төмен болғанда да есептеп көріңіз.
DSCR есептеу формуласы (Debt Service Coverage ratio): (Операциялық қызметтен түсетін ағындар + сыйақы бойынша төлемдер)/негізгі борышты + сыйақыны төлеу).Дереккөз: «Қазақстанның Даму Банкі» АҚ, А-021 «Инвестициялық жобаның бизнес жоспарының (ТЭН) құрылымы мен мазмұнына қойылатын талаптар», «Тиімділіктің болжамды көрсеткіштері» кестесі; kdb.kz, ресми қазақша нұсқасы, 30.09.2026 салыстырылды
Банк үшін бизнес-жоспар қандай бөлімдерден тұрады?
Негіз Даму Банкінің талаптарынан алынады: түйіндеме, қарыз алушы туралы мәлімет, жобаның сипаттамасы, нарық және сату, техникалық бөлім, қаржылық талдау, болжам және тәуекелдер. Жоспарға Excel-дегі қаржылық модель қоса беріледі.
Қарыз алушы туралы бөлімде тәжірибеңізді және ағымдағы есептілікті көрсетіңіз. Жобаның сипаттамасында — ақша неге жұмсалатынын, жеткізушілердің бағаларымен. Болжамда — несиенің бүкіл мерзіміне ай сайынғы түсімді, пайданы және ақша ағынын. Тәуекелдерде — сатылым түсіп кетсе немесе жеткізуші бағаны көтерсе не болатынын және ондайда несиені қалай төлейтініңізді.
Даму Банкі DSCR-ден басқа жылдар бойынша түсімді, жалпы пайданы, EBITDA-ны, таза пайданы және борыштың EBITDA-ға қатынасын сұрайды. Кәдімгі банкке шағын бизнестен мұның бәрі керек емес, бірақ түсім, шығыс, пайда және ақша ағыны кестесі әрдайым керек.
Түсім […] Жалпы пайда […] Жалпы маржа […] EBITDA […] EBITDA margin […] Таза пайда / рентабельділік […] Debt/EBITDA […] DSCR*Дереккөз: «Қазақстанның Даму Банкі» АҚ, А-021, 29.05.2024 редакциясы, бөлімдер және болжамды көрсеткіштер кестесі; kdb.kz, ресми қазақша нұсқасы, 30.09.2026 салыстырылды
Бизнес-жоспар, модель және несие
Бизнес-жоспарды есеп мысалымен қалай құру керек және қаржылық модельді қалай құрастыру керек — анықтамалықта.
Жиі қойылатын сұрақтар
Грантқа жазылған бизнес-жоспарды банкке апаруға бола ма?
Негізге алуға болады, бірақ гранттық комиссия мен банк әртүрлі нәрсеге қарайды. Банк үшін ай сайынғы ақша ағынын, несие төлемдерін және борышты өтеу есебін қосыңыз.
Даму бағдарламасы бойынша несие алуға бизнес-жоспар керек пе?
Даму бөлек нысан талап етпейді: жобаны банк бағалайды. Бизнес-жоспар Дамуға тек ол бар болса ғана беріледі.
Оңайлатылған декларациядағы ЖК-ға бизнес-жоспар керек пе?
Жұмыс істеп тұрған ЖК-ға несие бергенде көбіне шот бойынша үзінді көшірмелер мен декларацияларды сұрайды, арнаулы режимде қаржылық есептілік сұралмайды. Бизнес-жоспар ақша жаңа жобаға жұмсалса керек.
Әрі қарай
Банкке немесе «Даму»-ға бизнес-жоспар керек пе?
Жоба мен соманы жазыңыз. Жұмыс басталғанға дейін мерзімі мен бағасын айтамыз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.