Жылыжай бизнес-жоспары есептерімен: дақыл бойынша ЭҚЖЖ коды, жылыжай кешеніне 30 % субсидия, салықтар және несиелер
Жылыжай бизнес-жоспары екі сұраққа тіреледі: қыста жылыту қаншаға түседі және салған қаражаттың бір бөлігін мемлекеттік субсидия арқылы қайтара аласыз ба. Төменде — шағын жылыжайдың шартты пайда есебі, әр дақылдың ЭҚЖЖ кодтары, Ауыл шаруашылығы министрлігінің қағидалары бойынша 30 % инвестициялық субсидия және оның жабдыққа қоятын талаптары. Одан әрі — шаруа қожалықтарына арналған тиімді салық режимі және «Даму» қорының өсімдік шаруашылығына арналған бағдарламалары.
Жылыжайдың ЭҚЖЖ коды қандай?
«Жылыжай» деген бөлек код жоқ: код дақылға қарай таңдалады, ал жабық жерде өсіру 01-бөлімнің бәріне кіреді. Қияр, қызанақ, салат пен саумалдық — 01.13.2, құлпынай — 01.25.0, тәтті және ащы бұрыш пен аскөк — 01.28.0, гүлдер — 01.19.2.
Бір жылыжай әртүрлі кодпен жұмыс істей алады, сондықтан негізгі код ретінде шығынды шегергенде көбірек табыс әкелетін дақылды қояды: жіктеуіш негізгі қызмет түрін түсім бойынша емес, қосылған құн бойынша анықтайды. Ағаш жылыжайларды өзіңіз құрастырып сатсаңыз, бұл енді өсімдік шаруашылығы емес, құрама ағаш құрылыстар өндірісі, коды — 16.23.3.
Бұл бөлім екі негізгі қызмет түрінен: … ашық және жабық жерде өсімдіктерді өсіру… өсімдік және мал шаруашылығы өнімдер өндірісінен тұрады.Дереккөз: Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші ҚР ҰЖ 03-2019, № 4 өзгерісімен, 01-бөлім, 01.13.2, 01.19.2, 01.25.0, 01.28.0 ішкі кластары; stat.gov.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Жылыжай бизнес-жоспары есептерімен: пайда мысалы
Біздің шартты мысалда жыл бойы жұмыс істейтін жылыжай жылына 40 т көкөніс жинап, килограмын 600 ₸-ден сатады. Түсім орта есеппен айына 2 млн ₸, шығыс шамамен 1,48 млн ₸, пайда шамамен 521 мың ₸. Шығыстың ең үлкен бабы — жылыту.
| Көрсеткіш | Қалай есептейміз | Орта есеппен айына |
|---|---|---|
| Түсім | жылына 40 т, килограмы 600 ₸-ден, 12-ге бөлеміз | 2 000 000 ₸ |
| Жылыту | газ немесе көмір шоттары бойынша | 400 000 ₸ |
| Электр қуаты, қосымша жарықтандыруды қоса | шоттар немесе бағалау бойынша | 150 000 ₸ |
| Тұқым, тыңайтқыш, қорғау құралдары | жеткізушілердің баға тізімдері бойынша | 150 000 ₸ |
| Үш жұмысшының жалақысы, салықтарымен бірге | штат кестесі бойынша | 750 000 ₸ |
| Шаруа қожалығы режиміндегі салық | түсімнің 0,5 %-ы | 10 000 ₸ |
| Өзіңіз үшін төлемдер | жарналарға арналған табыс 85 000 ₸ болғанда | 18 700 ₸ |
| Пайда | түсімнен барлық шығысты шегереміз | 521 300 ₸ |
Сандар шартты: өнімділікті өз жобаңыз бен сұрыптарыңыз бойынша, бағаны өз өңіріңіздегі көтерме бағамен алыңыз. Қыста жылыту жаздағыдан қымбат, ал көкөніс бағасы маусымға қарай өзгереді, сондықтан бизнес-жоспарда жылды тең бөлмей, түсім мен жылытуды ай бойынша жазыңыз.
Мұнда салық режимі нәтижеге айтарлықтай әсер етеді. Мысалда шаруа қожалығы режиміндегі салық айына 10 мың ₸, ал оңайлатылған декларацияда 80 мың ₸ болар еді. 25 млн ₸ салғанда жылыжай шамамен 4 жылда өзін ақтайды, ал 30 % инвестициялық субсидия алсаңыз — шамамен 2 жыл 10 айда.
Жылыжайға салынған қаражаттың 30 %-ын инвестициялық субсидиямен қалай қайтаруға болады?
Ауыл шаруашылығы министрлігінің қағидалары бойынша мемлекет жылыжай кешенін салуға және кеңейтуге жұмсалған қаражаттың 30 %-ын өтейді. Төлеу туралы шешімді облыстың ауыл шаруашылығы басқармасы қабылдайды. Бірақ субсидия кез келген жылыжайға берілмейді: кешенде климаттық бақылау, көмірқышқыл газын беру, перделеу және тамшылатып суару, ал қажет болса, қосымша жарықтандыру да болуы керек. Автоматикасы жоқ қарапайым үлдірлі жылыжай бұл талаптарға сай келмейді.
- 30 % салымнан есептеледі, бірақ гектарға белгіленген шекті құннан аспайды: үлдір немесе поликарбонат үшін — қосымша жарықтандырумен 655,8 млн ₸, онсыз 570,2 млн ₸, шыны үшін — 910,1 және 791,4 млн ₸. Кеңейткенде бұл шек екі есе аз. Бұл нарықтық баға емес, субсидияны есептеуге арналған норматив.
- Құрылыс жобасынсыз жабдық сатып алуды ғана субсидиялауға да болады: онда 30 % шарттардағы жабдық құнынан есептеледі.
- Субсидияны ауыл шаруашылығы өнімін өндіретін шаруа қожалықтары да, ЖШС те ала алады. Өтінім электрондық үкімет порталы арқылы 1 ақпаннан 15 желтоқсанға дейін беріледі.
- Жылыжайда өсірілген құлпынай да жарайды: талаптар дақылға емес, жылыжай кешеніне қойылады.
Аграрлық несие корпорациясында айналым қаражатына арналған «Жылыжайлар мен бақтар» бағдарламасы бар, ал құрылысқа немесе жабдыққа алынған несиені мөлшерлеме субсидиясымен арзандатуға болады. Толығырақ — аграршыларға арналған несиелер бетінде.
Жылыжай кешенінде мыналар болуы тиіс: жылу энергиясының автономды көздері (қажет болған жағдайда), термоаккумулятор, жылыту және климаттық бақылау жүйесі, ауаны автоматты түрде жете ылғалдандыру…Дереккөз: ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2018 жылғы 23.07. № 317 бұйрығы, Инвестициялық салымдар кезінде шығыстардың бір бөлігін өтеу бойынша субсидиялау қағидалары, № 12 жоба паспорты; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Жылыжайға қандай салық режимін таңдау керек: шаруа қожалығы режимі ме, оңайлатылған декларация ма?
Жері бар шаруа немесе фермер қожалығы өзіне арналған арнаулы режимді таңдай алады: өз өнімін сатудан түскен табыстың 0,5 %-ы мөлшерінде жеке табыс салығы. Бұл қызмет бойынша ол жер салығын, мүлік салығын, әлеуметтік салықты және ҚҚС-ты төлемейді. ЖШС-те мұндай режим жоқ, ол түсімнің 4 %-ы алынатын оңайлатылған декларация мен жалпыға бірдей белгіленген режимнің бірін таңдайды.
Шаруа қожалығы режимінің басты шарты — меншікті немесе жалға алынған жер. Режим кемінде бір жылға таңдалады, декларация жылына бір рет 31 наурызға дейін тапсырылады. Қожалықтың ауыл шаруашылығына қатысы жоқ табысы да болса, мысалы қайта сатудан, оны бөлек есеп жүргізіп, оңайлатылған декларацияда көрсетуге болады. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған ретінде жылыжай ұстауға болмайды: оларға рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізбесінде өсімдік шаруашылығы жоқ.
1. Шаруа немесе фермер қожалықтарына арналған арнаулы салық режимiн Қазақстан Республикасының аумағында жеке меншік және (немесе) жерді пайдалану… құқығында жер учаскелері болған кезде шаруа немесе фермер қожалықтары қолдануға құқылы.Дереккөз: ҚР 2025 жылғы 18.07. № 214-VIII Салық кодексі, 715, 716, 723, 728–733-баптар; ҚР Үкіметінің № 970 және № 994 қаулылары; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Жылыжайға арналған Даму бағдарламалары және рұқсаттар
Ауыл шаруашылығы — «Даму» кепілдік қорының басым саласы. Жылыжайға егіс және егін жинау жұмыстарына берілетін кепілдік — 1,5 млрд ₸-ге дейінгі несиенің 85 %-ы — және жалпы кепілдіктер қолжетімді. Көкөніс үшін «Іскер аймақты» 200 ауданның 58-і таңдаған, құлпынай үшін — небәрі 3-еуі. Бағдарлама іріктеуі өсімдік шаруашылығына «Өрлеу» мен «Өрлеу-Лизингті» көрсетпейді.
- Көкөніске берілетін «Іскер аймақ» Батыс Қазақстан және Түркістан облыстарында ең көп. Астанада, Алматыда, Шымкентте және бірнеше облыста ол жоқ, сондықтан өз ауданыңыздың тізімін тексеріңіз.
- Санитариялық қағидалар жылыжайларды IV қауіптілік сыныбына жатқызады, санитариялық-қорғаныш аймағы — 100 м. Жылыжайда қалдықтар, мысалы көң пайдаланылса, — II сынып және 500 м. Жұмысты бастар алдында хабарлама беріледі.
- Әдетте жылыжайға экологиялық декларация керек емес. Бірақ жылыжайдың қуаты сағатына кемінде 2 Гкал болатын өз қазандығы болса немесе шығарындылары жылына кемінде 10 т болса, объект III санатқа өтеді.
- Көкөністі шетелге шығару үшін фитосанитариялық сертификат керек. Өсімдіктер карантині туралы заң оны ел ішінде өнім тасығанда да атайды, сондықтан өнімді басқа облысқа апарсаңыз, өсімдіктер карантині жөніндегі инспекциядан нақтылаңыз. Пестицидтер мен тыңайтқыштардың тек мемлекеттік тіркеуден өткендерін қолдануға болады.
43. IV сынып – СЗЗ 100 м: 1) жылыжай және көшетхана шаруашылығы; саңырауқұлақ өсіру кәсіпорындары;Дереккөз: «Даму» қоры, егіс және егін жинау жұмыстарына кепілдік, кепілдік қорының басым салалары, «Іскер аймақ» бойынша әкімдіктердің тізбелері; ҚР Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2022 жылғы 11.01. № ҚР ДСМ-2 бұйрығы; ҚР Экологиялық кодексі, 12, 110-баптар; ҚР «Өсімдіктер карантині туралы» Заңы, 1, 13-баптар; damu.kz, adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Бизнес-жоспар үлгісі және аграршыларға арналған несиелер
Жалпы бизнес-жоспар үлгісі, фермерлерге арналған несиелер мен субсидиялар және сүт фермасының бизнес-жоспары — көршілес беттерде.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қарапайым үлдірлі жылыжайға 30 % субсидия беріле ме?
Жоқ. Климаттық бақылауы, CO₂ беру, перделеу және тамшылатып суару жүйесі бар жылыжай кешені субсидияланады. Бірақ жекелеген жабдық сатып алуға 30 % алуға болады.
Көкөніс сату үшін фитосанитариялық сертификат керек пе?
Шетелге шығаруға әрқашан керек. Өсімдіктер карантині туралы заң сертификатты ел ішінде өнім тасығанда да атайды, сондықтан көкөністі басқа облысқа апарсаңыз, өсімдіктер карантині жөніндегі инспекциядан сұраңыз.
ЖШС фермерлерге арналған режимде жұмыс істей ала ма?
Жоқ. Шаруа қожалығы режимі тек жері бар шаруа немесе фермер қожалықтарына арналған. ЖШС оңайлатылған декларацияны немесе жалпыға бірдей белгіленген режимді таңдайды.
Әрі қарай
Банкке немесе «Даму»-ға бизнес-жоспар керек пе?
Жоба мен соманы жазыңыз. Жұмыс басталғанға дейін мерзімі мен бағасын айтамыз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.