Құрылыс компаниясының бизнес-жоспары есептерімен: бас мердігерлік немесе әрлеу, лицензия, салықтар және мемлекеттік қолдау
Құрылыс компаниясының бизнес-жоспары таңдаудан басталады: ғимаратты толық салу ма, әлде жеке жұмыстарды — әрлеуді, электр монтажын, сантехниканы, шатырды — атқару ма. ЭҚЖЖ коды, лицензия керек-керек еместігі және қандай салық режимі қолжетімді екені осыған байланысты: бас мердігерге оңайлатылған декларация жабық. Төменде кодтар, лицензия мен оның санаттары, салықтар, әрлеу компаниясының шартты есебі және құрылысшыларға мемлекеттік қолдаудың не беретіні жазылған.
Құрылыс компаниясының ЭҚЖЖ коды қандай?
Ғимаратты толық салатын компания 41.2 тобында жұмыс істейді: тұрғын үйлер — 41.20.1, тұрғын емес ғимараттар — 41.20.2, ал сауда алаңы 2 000 м²-ден басталатын сауда орталықтары — 41.20.3 және 41.20.4. Жеке жұмыстар 43-бөлімге жатады: әрлеу, электр монтажы, сантехника мен жылыту, шатыр. Жолдар, құбырлар мен желілер — 42-бөлім.
| Немен айналысасыз | ЭҚЖЖ коды |
|---|---|
| Тұрғын үйлер саласыз, оның ішінде реконструкция | 41.20.1 |
| 2 000 м²-ге дейінгі цехтар, кеңселер, қоймалар, дүкендер саласыз | 41.20.2 |
| Ғимаратты сату үшін жобаға қаражат жинайсыз | 41.10 |
| Электр монтажы | 43.21 |
| Сантехника және жылыту | 43.22.0 |
| Сылақ, терезе мен есік, еден, сырлау | 43.31–43.34 |
| Шатыр | 43.91.0 |
Мұнда код таңдау — жай формальдылық емес. 41.20 бойынша бас мердігерлікке оңайлатылған декларация жабық және лицензия қажет, ал 43-бөлімдегі әрлеу фирмасы оңайлатылған декларациямен жұмыс істей алады, жұмыстың бір бөлігіне лицензия мүлдем керек емес.
41 Ғимараттар құрылысы. Аталған бөлімге ғимараттың барлық түрлерін тұрғызу үшін жалпы құрылыстық жұмыстар кіреді. Бұған жаңа құрылыс, жөндеу, жаңғырту (модернизация) және реставрациялық жұмыстар… жатады.Дереккөз: Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші ҚР ҰЖ 03-2019, № 4 өзгерісімен, 41–43-бөлімдер; stat.gov.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Құрылыс компаниясына қандай лицензия керек?
Құрылыс-монтаждау жұмыстарына лицензиясы бар тұлға ғана мердігер бола алады — ЖШС те, ЖК де. Бұл кіші түрлер және үш санат бойынша берілетін 1-сыныпты лицензия. Ең қолжетімдісі — III санат: онымен жауапкершілігі төмендетілген деңгейдегі объектілерде өз бетінше, ал қалғандарында қосалқы мердігер ретінде жұмыс істеуге болады.
- III санат үшін лицензияның орнына хабарлама жоқ. Заңда құрылыс-монтаждау жұмыстарының басталғаны туралы хабарлама бар, бірақ оны мердігер емес, құрылыстың тапсырыс берушісі береді.
- Лицензия алу үшін штатта сертификатталған мамандар болуы керек, олардың қоса атқарып жұмыс істеуіне болмайды. Лицензияны облыстың, астананың немесе республикалық маңызы бар қаланың әкімдігі береді.
- Лицензия иеліктен шығарылмайды: оны жаңа тексерусіз басқа тұлғаға қайта рәсімдеуге болмайды. ЖШС құрылтайшылары ауысқанда да лицензия қайта рәсімделеді, әкімдік мамандар мен талаптарды қайтадан тексереді.
- ҚМЖ лицензиясының кіші түрлерінде сылақ, сырлау, плитка, еден және тұсқағаз жоқ. Қабырға қалау, монолит, шатыр, инженерлік желілер — бар.
- Тапсырыс беруші жобалау-сметалық құжаттамасыз, мысалы, сейсмикалық қауіпті аймақтардан тыс екі қабатқа дейінгі жеке үйді және құрастырмалы конструкциялардан бір қабатты павильонды сала алады. Мұндай тапсырыстар — шағын компания жиі бастайтын жұмыс.
2026 жылғы 1 шілдеден бастап құрылысты жаңа Құрылыс кодексі реттейді. Бизнес-жоспарды сәулет қызметі туралы бұрынғы заң бойынша дайындаған болсаңыз, тұжырымдарды салыстырыңыз: ол күшін жойды.
III санат – осы тармақта көрсетілген қызметті жауапкершіліктің үшінші деңгейіндегі құрылыс объектілерінде, сондай-ақ қосалқы мердігерлік шарттары бойынша қолда бар лицензия шеңберінде жауапкершіліктің бірінші және екінші деңгейіндегі құрылыс объектілерінде жұмыстарды жүзеге асырады…Дереккөз: ҚР 2026 жылғы 09.01. № 253-VIII Құрылыс кодексі, 1, 55, 98, 116, 148-баптар; ҚР «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңы, 29-бап 8-тармақ, 1-қосымша, 3-қосымша, 3-тармақ; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Құрылыс компаниясына қандай салық режимін таңдау керек?
Ғимараттар құрылысына оңайлатылған декларацияны қолдануға тыйым салынған: 41-класс толығымен тыйым салынған қызмет түрлерінің тізбесінде тұр, сондықтан 41.20 бойынша бас мердігерге жалпыға бірдей белгіленген режим керек. 43-бөлім тізбеде жоқ — әрлеу, электр монтажы немесе шатыр фирмасы оңайлатылған декларациямен, түсімнің 4 %-ымен жұмыс істей алады.
42-бөлімнен оңайлатылған декларациямен жолдар, темір жолдар, көпірлер, туннельдер және магистральдық мұнай және газ құбырларын салуға болмайды, ал су құбырларын, кәрізді, электр беру желілерін және байланыс желілерін салуға болады. Сылақ, плитка, еден немесе сырлау жұмысын жалғыз атқаратын шебер өзін-өзі жұмыспен қамтыған бола алады, бірақ бригадасыз: өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға жұмыскер жалдауға болмайды. Электр монтажы, сантехника және шатыр өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған тізбеде жоқ.
Оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолдануға тыйым салынған қызмет түрлерінің тізбесі: … 41201 Тұрғын ғимараттарының құрылысы; 41202 … тұрғын емес ғимараттар құрылысы…Дереккөз: ҚР Үкіметінің 2025 жылғы 14.11. № 970 қаулысы; ҚР Үкіметінің 2025 жылғы 21.11. № 994 қаулысы, 3–6-жолдар; ҚР 2025 жылғы 18.07. № 214-VIII Салық кодексі, 99, 718, 722, 723, 726-баптар; adilet.zan.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Құрылыс компаниясының бизнес-жоспары есептерімен: әрлеу фирмасы
Біз 43-бөлімдегі әрлеу фирмасын есептейміз, өйткені оған оңайлатылған декларация қолжетімді. Біздің шартты мысалда алты адамнан тұратын бригада айына 6 млн ₸-лік шарттарды орындайды. Шығыстар — шамамен 4,96 млн ₸, пайда — шамамен 1,04 млн ₸.
| Көрсеткіш | Қалай есептейміз | Айына |
|---|---|---|
| Түсім | әрлеуге жасалған шарттар | 6 000 000 ₸ |
| Материалдар | материалды өзіңіз сатып алсаңыз, түсімнің 40 %-ы | 2 400 000 ₸ |
| Алты адамдық бригаданың жалақысы, салықтарымен бірге | штат кестесі бойынша | 1 800 000 ₸ |
| Қойма мен кеңсе | шарт бойынша | 200 000 ₸ |
| Көлік және құрал-сайман | жоспар бойынша | 300 000 ₸ |
| Оңайлатылған декларациядағы салық | түсімнің 4 %-ы | 240 000 ₸ |
| ЖК-ның өзі үшін төлемдері | жарналарға арналған табыс 85 000 ₸ болғанда | 18 700 ₸ |
| Пайда | түсімнен барлық шығыс шегеріледі | 1 041 300 ₸ |
Сандардың бәрі шартты: шарттардың көлемі мен материалдардың үлесін өз сметаларыңыздан алыңыз. Бригадаға ақыны ай сайын төлейсіз, ал тапсырыс беруші көбіне актілерге қол қойылғаннан кейін төлейді. Сондықтан бизнес-жоспарда төлем түскенге дейін материалды қандай ақшаға сатып алып, жалақыны неден төлейтініңізді көрсетіңіз — айналым қаражатына қажеттілік дегеніміз осы.
Айына 6 млн ₸ түсім бір жылда 72 млн ₸ береді. Оңайлатылған декларациядағы фирма ҚҚС төлемейді және ол бойынша тіркеу есебіне тұрмайды, тіпті жылдық айналым 43,25 млн ₸-ден асса да. Бұл шек тек жалпыға бірдей белгіленген режимге қатысты. Жалпыға бірдей белгіленген режимдегі бас мердігер мұндай айналыммен ҚҚС бойынша тіркеу есебіне тұруға міндетті, сонда шарттардың бағасын 16 % ҚҚС-пен бірге есептеу керек.
Құрылыс компаниясына қаражат: Даму бағдарламалары және мемлекеттік сатып алу
«Даму» қорының 7 млрд ₸-ге дейінгі несиелер бойынша кепіл жетпегенде берілетін кепілдігі құрылысқа жоқ: іріктеу құрылыс кодтарына тек 7 млрд ₸-ден асатын жобаларға арналған кепілдікті көрсетеді. «Іскер аймақ» субсидиясын ғимараттар құрылысы үшін 200 аудан мен қаланың тек 14-і таңдаған, мысалы, Қостанай, Рудный және Лисаковск, ал Астанада, Алматыда және Шымкентте ол жоқ. 43-бөлімнің әрлеу және монтаж кодтарына іріктеу осы ірі кепілдіктен басқа ештеңе көрсетпейді, ал ол шағын фирманың көлеміне сай келмейді.
| Қолдау | Құрылыс компаниясына арналған шарттар |
|---|---|
| «Іскер аймақ» | қор 200 млн ₸-ге дейінгі несие мөлшерлемесінің 40 %-ын төлейді; 41.2 үшін — 200 аудан мен қаланың тек 14-інде, 42 және 43 кодтары бірде-бір әкімдікте жоқ |
| Даму кепілдігі | құрылыс басым салалардың арасында жоқ, қор сайтындағы іріктеу тек 7 млрд ₸-ден асатын жобаларға арналған кепілдікті көрсетеді; бірақ қағидалар бойынша 7 млрд ₸-ге дейінгі несиеге кепілдікті қор банкке бөлген үлес шегінде басым емес жобаға да беруі мүмкін |
| 400 АЕК грант | құрал-сайман мен жабдыққа 1 730 000 ₸-ге дейін; тек жеті әлеуметтік осал топтан шыққан жұмыссыздарға немесе ашылғанына бір жыл толмаған ЖК-ға |
| Мемлекеттік сатып алу | лицензия адамдар мен техника туралы анықтамалардың орнын басады, жұмыс тәжірибесі жіберу шарты ретінде талап етілмейді, сомасы шекке дейінгі лотқа конкурста жергілікті компанияға 2 % шартты жеңілдік беріледі |
Көптеген шағын құрылыс компаниялары үшін тапсырыстың басты көзі — мемлекеттік сатып алу. Құрылыс-монтаждау жұмыстарына арналған конкурста демпингке тыйым салынғанын есте сақтаңыз: сараптамадан өткен сметадан 2 %-дан астам төмен баға ұсынуға болмайды. Ал жеңіп алсаңыз, банк кепілдігі мен мемлекеттік келісімшартқа несие өз ақшаңызды айналымнан алмауға көмектеседі.
85. Егер әлеуетті өнім берушінің құрылыс-монтаждау жұмыстарға арналған конкурсқа қатысуға өтінімнің бағасы … сараптамадан өткен жобалау-сметалық құжаттамада көрсетілген бағадан екі пайыздан астам төмен болған жағдайда, ол демпингтік болып танылады.Дереккөз: Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидалары, ҚР ҚМ 2024 жылғы 09.10. № 687 бұйрығы, 72, 81, 85, 96, 261-тармақтар; Кепілдік беру қағидалары (ҚР Үкіметінің 2024 жылғы 17.09. № 754 қаулысы), 36-тармақ; «Даму» қоры, кепіл жетпегенде кепілдік және «Іскер аймақ» бойынша әкімдіктердің тізбелері; adilet.zan.kz, damu.kz, 30.09.2026 салыстырылды
Бизнес-жоспар үлгісі, құрылысшыларға несиелер мен тендерлер
Жалпы бизнес-жоспар үлгісі, құрылыс компанияларына несиелер, мемлекеттік келісімшартқа несие және құрылыс тендерлері — көршілес беттерде.
Жиі қойылатын сұрақтар
Әрлеу жұмыстарына лицензия керек пе?
Сылақ, сырлау, плитка, еден және тұсқағазға — жоқ: олар құрылыс-монтаждау жұмыстары лицензиясының кіші түрлерінде жоқ. Қалау, шатыр, монолит және инженерлік желілер лицензияны талап етеді.
Құрылыс компаниясы оңайлатылған декларациямен жұмыс істей ала ма?
41.20 бойынша бас мердігер — жоқ, 41-класс толығымен тыйым салынған қызмет түрлерінің тізбесінде. Тек әрлеу, электр монтажы, сантехника немесе шатыр жұмысын атқаратын фирма — иә.
ЖК құрылысқа лицензия ала ма?
Иә. Құрылыс кодексі бойынша лицензиясы және қажетті мамандары бар жеке тұлға да, заңды тұлға да мердігер бола алады.
Әрі қарай
Банкке немесе «Даму»-ға бизнес-жоспар керек пе?
Жоба мен соманы жазыңыз. Жұмыс басталғанға дейін мерзімі мен бағасын айтамыз. Қоңырау шалып, тегін кеңес береміз. Бұл сізге ешқандай міндет жүктемейді.